Een collectieve arbeidsovereenkomst (cao) bevat afspraken over arbeidsvoorwaarden voor een bedrijf of sector. In een cao staan bijvoorbeeld regels over loon, werktijden, verlof, pensioen en ontslag. De cao kan van toepassing zijn via uw werkgever, uw arbeidsovereenkomst of een algemeenverbindendverklaring. De afspraken uit de cao kunnen gevolgen hebben voor zowel werkgevers als werknemers. In dit artikel leest u welke soorten cao’s er zijn, wanneer een cao geldt en wat de verhouding is tussen de cao, de wet en de arbeidsovereenkomst.
Wat is een cao?
Een cao is een schriftelijke overeenkomst die wordt afgesloten door één of meer werkgevers, één of meer werkgeversorganisaties en één of meer werknemersorganisaties (meestal vakbonden). In de cao worden arbeidsvoorwaarden voor een bepaalde sector of bedrijf vastgelegd. De cao kan gunstigere afspraken bevatten dan de wet, zoals hogere lonen, extra verlof of betere pensioenregelingen. In principe heeft een cao een werkingsduur van maximaal vijf jaar. De cao kan van rechtswege eindigen of worden opgezegd maar meestal is er sprake van uitdrukkelijke of stilzwijgende verlenging.
Soorten cao’s
Cao’s kunnen onderverdeeld worden in twee soorten, te weten:
- Bedrijfstak/branche-cao
Dit is een collectieve afspraak die binnen een bepaalde sector geldt. Een bedrijfstak-cao wordt afgesloten tussen één of meer werkgevers of werkgeversorganisaties en één of meer werknemersorganisaties. De cao geldt alleen voor de bedrijven en werknemers die zijn vertegenwoordigd door de partijen die de cao hebben afgesloten. De cao kan echter door de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid algemeen verbindend worden verklaard, waardoor alle bedrijven in die sector de cao moeten toepassen. Een aanzienlijk deel van de bedrijfstak-cao’s wordt geheel of gedeeltelijk algemeen verbindend verklaard, waarbij vaak specifieke artikelen kunnen worden uitgezonderd. Hierdoor vallen veel werkgevers onder een cao-regime. Een werkgever kan soms om vrijstelling (dispensatie) vragen van de algemeen verbindend verklaring. - Onderneming-cao
Deze collectieve afspraak geldt binnen een bedrijf. Deze cao wordt afgesloten tussen een werkgever en één of meer werknemersorganisaties en geldt dus binnen het bedrijf waarin de cao is afgesloten.
Minimum-cao en standaard-cao
Naast het verschil tussen een bedrijfstak-cao en een ondernemings-cao kan ook van belang zijn of sprake is van een minimum-cao of een standaard-cao. Dit bepaalt of werkgever en werknemer in de individuele arbeidsovereenkomst van de cao mogen afwijken.
Bij een minimum-cao mag van de cao worden afgeweken, maar alleen als de afspraak gunstiger is voor de werknemer. Bij een standaard-cao mag meestal niet van de cao worden afgeweken, ook niet als de afspraak gunstiger lijkt. Of afwijking mogelijk is, hangt af van de tekst van de cao.
Wat staat er in een cao?
Een cao bevat afspraken over diverse arbeidsvoorwaarden, waaronder bijvoorbeeld:
- Loon en loonsverhogingen
- Arbeidstijden en overwerkvergoedingen
- Vakantiedagen en verlofregelingen
- Pensioenopbouw
- Opleidingsmogelijkheden
- Regelingen bij ontslag en reorganisatie
De afspraken in een cao mogen niet in strijd zijn met de wet, maar ze kunnen werknemers wel extra voordelen bieden ten opzichte van de wettelijke minimumeisen. De afspraken in een cao gaan voor op de afspraken in een individuele arbeidsovereenkomst als deze nadeliger zijn dan de bepalingen uit de cao. Afwijken in de individuele arbeidsovereenkomst mag uiteraard wel als de voorwaarden in de overeenkomst gunstiger zijn dan de cao.
Wat gaat voor: cao, arbeidsovereenkomst of wet?
De wet geeft de ondergrens voor arbeidsvoorwaarden. Een cao mag daar meestal niet ten nadele van de werknemer van afwijken. Staat in de wet dat een bepaalde regel verplicht geldt, dan is een slechtere cao-afspraak niet geldig.
De cao gaat meestal vóór op de individuele arbeidsovereenkomst. Staat in uw arbeidsovereenkomst een afspraak die slechter is dan de cao? Dan geldt in principe de cao. Een gunstigere afspraak in de arbeidsovereenkomst mag soms wel, bijvoorbeeld bij een minimum-cao. Bij een standaard-cao is afwijken meestal niet toegestaan, ook niet als de afspraak gunstiger lijkt.
Soms staat de wet toe dat alleen bij cao van een wettelijke regel wordt afgeweken. Dat wordt ook wel driekwart dwingend recht genoemd. Daarom is het belangrijk om altijd samen te kijken naar de wet, de cao en de individuele arbeidsovereenkomst.
Wat als er geen cao is?
Als er geen cao van toepassing is, gelden de wettelijke bepalingen zoals de Wet minimumloon, de Arbeidstijdenwet, de Arbeidsomstandighedenwet, de Wet arbeid en zorg en het Burgerlijk Wetboek. Als er geen cao van toepassing is, dan is het raadzaam om een arbeidsovereenkomst tussen werkgever en werknemer op schrift te stellen. Werkgevers en werknemers zullen zelf afspraken moeten maken over de arbeidsvoorwaarden.
Cao en ontslag
Bij ontslag kunnen er in een cao aanvullende afspraken staan over opzegtermijnen, transitievergoeding of aanvullende ontslagvergoedingen, ontslagprocedures bij reorganisatie, voorrangsregels bij herplaatsing. Deze regelingen moeten wel passen binnen de wettelijke kaders van het ontslagrecht, zoals vastgelegd in het Burgerlijk Wetboek en de Wet werk en zekerheid. Cao-bepalingen kunnen aanvullende rechten toekennen, maar kunnen niet de fundamentele wettelijke bescherming omzeilen. Kortom, werkgevers en werknemers moeten bij ontslag altijd nagaan of de cao specifieke bepalingen bevat die afwijken van de wettelijke regels.
Wat kan een arbeidsrechtadvocaat voor u betekenen?
Werknemer
Als een werkgever zich niet houdt aan de cao kan de werknemer de werkgever hierop aanspreken. Wilt u weten of de cao onderdeel uitmaakt van uw arbeidsovereenkomst en/of welke voorwaarden voor u gunstiger zijn? Wellicht heeft u een vraag over de uitleg van een bepaalde bepaling uit de cao? Onze arbeidsrechtadvocaten staan u hier graag in bij.
Werkgever
Een arbeidsrecht advocaat beschikt over de kennis om cao’s te doorgronden en kan controleren of de voor u geldende cao algemeen verbindend is verklaard. Daarnaast kan een arbeidsrecht advocaat u adviseren over uw rechten en plichten op basis van de geldende cao. Schakel onze arbeidsrechtspecialisten in. Wat is in het specifieke geval verstandig? Onze arbeidsrechtadvocaten bieden juridisch advies voor ondernemers tegen een vast af te spreken bedrag!
Neem contact op
Heeft u een vraag over de toepassing of uitleg van een cao? Neem dan contact op met een arbeidsrechtadvocaat van AMBT Advocaten. Wij beoordelen of de cao geldt, welke rechten en plichten daaruit volgen en welke vervolgstap verstandig is
Conclusie
Een cao is een belangrijk instrument om arbeidsvoorwaarden collectief te regelen. Het biedt duidelijkheid en zekerheid voor zowel werkgevers als werknemers. Werkgevers moeten goed nagaan of een cao van toepassing is op hun bedrijf en welke rechten en plichten hieruit voortvloeien.
Veelgestelde vragen over collectieve arbeidsovereenkomst
1. Is een cao verplicht?
Een cao is niet verplicht voor alle bedrijven. Werkgevers die lid zijn van een werkgeversorganisatie die een cao heeft afgesloten, moeten zich aan de cao houden. Daarnaast kan een cao algemeen verbindend worden verklaard, waardoor alle werkgevers in een sector eraan gebonden zijn, zelfs als ze geen lid zijn van de werkgeversorganisatie.
2. Wat als mijn werkgever zich niet aan de cao houdt?
Dan kunt u uw werkgever daarop aanspreken en vragen om herstel. Denk aan nabetaling van loon, juiste toepassing van toeslagen of correctie van vakantiedagen. Komt u er niet uit, dan kan een arbeidsrechtadvocaat uw positie beoordelen.
3. Wanneer geldt een cao voor mij?
Een cao kan gelden omdat uw werkgever lid is van een werkgeversorganisatie, omdat de cao in uw arbeidsovereenkomst staat of omdat de cao algemeen verbindend is verklaard. Controleer daarom altijd uw arbeidsovereenkomst en de cao-informatie voor uw sector.
4. Waar vind ik de cao van mijn bedrijf?
U kunt uw cao meestal vinden via uw werkgever, de vakbond of de officiële cao-website van de overheid. Controleer altijd of u de juiste cao en de juiste looptijd gebruikt. In uw arbeidsovereenkomst staat vaak ook vermeld welke cao van toepassing is.
5. Geldt een cao ook als ik geen lid ben van een vakbond?
Ja, dat kan. Een cao kan ook gelden als u geen lid bent van een vakbond. Dat is bijvoorbeeld zo als de cao in uw arbeidsovereenkomst staat, als uw werkgever aan de cao gebonden is of als de cao algemeen verbindend is verklaard voor uw sector.
