Bij de geboorte van een kind ontstaat er automatisch een familierechtelijke band tussen moeder en kind. Voor de vader ligt dat iets ingewikkelder. In sommige gevallen ontstaat het juridisch vaderschap automatisch, bijvoorbeeld met de man met wie de moeder getrouwd/geregistreerd is op het moment van de geboorte. Maar wat als die man níét de biologische vader is? In dat geval is het mogelijk om het vaderschap te ontkennen. In dit artikel gaan we in op de ontkenning van het vaderschap, hoe de procedure werkt, binnen welke termijn dit kan en wanneer het verstandig is om een advocaat personen- en familierecht in te schakelen.
Wat betekent het als het vaderschap wordt ontkend?
Ontkenning van het vaderschap betekent dat via een juridische procedure wordt vastgesteld dat de man die volgens de wet als vader wordt gezien, niet de biologische vader is, en daarom niet als vader erkend moet worden. Dit heeft grote gevolgen: de familierechtelijke band wordt dan met terugwerkende kracht beëindigd. Dat betekent dat er geen juridische rechten en plichten meer bestaan tussen vader en kind, zoals erfrecht, of onderhoudsplicht. De ontkenning van het vaderschap komt vooral voor bij situaties waarin automatisch een juridisch vaderschap is ontstaan, bijvoorbeeld doordat de moeder getrouwd was of een geregistreerd partnerschap had met een man die niet de biologische vader is. De wet gaat in zo’n geval uit van juridisch vaderschap, tenzij het tegendeel wordt bewezen.
Hoe werkt de procedure voor ontkenning van het vaderschap?
De procedure begint met een verzoekschrift aan de rechtbank. Deze procedure verloopt via het civiele familierecht en vereist de tussenkomst van een advocaat personen- en familierecht. Degene die het vaderschap wil ontkennen, dient aan te tonen dat de veronderstelde vader niet de biologische vader is. Dit gebeurt meestal aan de hand van een DNA-onderzoek, dat op verzoek van de rechtbank kan worden bevolen. Afhankelijk van de situatie kunnen verschillende partijen het verzoek doen:
- de vader zelf;
- de moeder van het kind;
- het kind (meestal vertegenwoordigd door een bijzondere curator).
De rechtbank weegt niet alleen het DNA-bewijs mee of de weigering om daaraan mee te werken, maar kijkt naar alle omstandigheden omdat er ook termijnen zijn verbonden aan het instellen van een dergelijk verzoek.
Binnen welke termijn moet het vaderschap worden ontkend?
De wet stelt duidelijke termijnen. Volgens artikel 1:200 van het Burgerlijk Wetboek gelden de volgende termijnen:
- De vader moet binnen één jaar nadat hij weet dat hij niet de biologische vader is, de procedure starten. Voor de man geldt niet het moment van geboorte van het kind als aanvang van de termijn, maar het moment waarop hem bekend is geworden dat hij vermoedelijk niet de biologische vader van het kind is. Er zal dus goed onderbouwd moeten worden wanneer dat moment (dat vermoeden) een aanvang heeft genomen in het verzoekschrift. De enige grond voor ontkenning is dat de juridische vader niet de biologische vader van het kind is. Het verzoek tot ontkenning van het vaderschap kan echter niet gedaan worden door de echtgenoot als hij heeft ingestemd met de daad van verwekking die tot de zwangerschap heeft geleid en bekend was met de zwangerschap voor het huwelijk of het geregistreerd partnerschap tenzij de vader is bedrogen door de moeder over de identiteit van de verwekker.
- De moeder heeft één jaar de tijd vanaf het moment dat het kind is geboren. De moeder moet in principe op de hoogte zijn van het feit dat de man niet de biologische vader van het kind is. Kortom, binnen één jaar na de geboorte van het kind dient er een verzoek tot ontkenning van vaderschap indienen bij de rechtbank te liggen.
- Door het kind kan het verzoek tot ontkenning van het vaderschap bij de rechtbank worden ingediend binnen drie jaren nadat het kind bekend is geworden met het feit dat de man vermoedelijk niet zijn biologische vader is. Indien het kind gedurende zijn minderjarigheid bekend is geworden met dit feit, kan het verzoek tot uiterlijk drie jaren nadat het kind meerderjarig is geworden, worden ingediend.
Na het verstrijken van deze termijnen vervalt het recht om het vaderschap te ontkennen. De juridische band blijft dan bestaan, ongeacht de biologische werkelijkheid.
Kan een kind zijn vader ontkennen?
Ja, ook het kind zelf kan het vaderschap ontkennen. Dat gebeurt meestal na de meerderjarigheid binnen een termijn van drie jaren. Deze procedure kan emotioneel zwaar zijn, maar kan in sommige gevallen noodzakelijk zijn om duidelijkheid te verkrijgen en/of om de werkelijkheid aan te laten sluiten bij de juridische werkelijkheid. Door het kind kan het verzoek tot ontkenning van het vaderschap bij de rechtbank worden ingediend binnen drie jaren nadat het kind bekend is geworden met het feit dat de man vermoedelijk niet zijn biologische vader is. Indien het kind gedurende zijn of haar minderjarigheid bekend is geworden met dit feit, kan het verzoek tot uiterlijk drie jaren nadat het kind meerderjarig is geworden, worden ingediend.
Wanneer een kind tijdens zijn of haar minderjarigheid een procedure wenst te starten wegens ontkenning van het vaderschap dan heeft het kind in deze procedure altijd een bijzondere curator nodig, die het belang van het kind vertegenwoordigt als die nog minderjarig is. Wanneer het kind meerderjarig is dan is rechtsbijstand van een advocaat ook verplicht om een procedure te starten.
Een bijzondere situatie doet zich voor als er sprake is van draagmoederschap en de draagmoeder is getrouwd/geregistreerd met een man, dan wordt haar echtgenoot automatisch de juridische vader van het kind. Het is natuurlijk de bedoeling dat de wensvader de juridische vader van het kind wordt. Juist vanwege die reden zal het vaderschap van de echtgenoot van de draagmoeder ontkend moeten worden omdat hij niet de biologische vader van het kind is.
Het probleem is dat de echtgenoot van de draagmoeder heeft ingestemd met de daad van verwekking, te weten de inseminatie, en dan kan de echtgenoot de rechtbank niet zelf verzoeken om de ontkenning van zijn vaderschap. Juridisch is er maar één mogelijkheid en dat is dat er door de rechtbank een bijzonder curator benoemd moeten worden. De curator dient dan namens het kind een verzoek om de ontkenning van het vaderschap in. Na de ontkenning van dit vaderschap kan het vaderschap van de biologische wensvader gerechtelijk worden vastgesteld.
Wanneer wordt een advocaat ingeschakeld?
Ontkenning van vaderschap is een ingrijpende juridische stap met persoonlijke en familierechtelijke gevolgen. Voor de indiening van een verzoekschrift gerechtelijke ontkenning vaderschap heeft u een advocaat nodig. Het is daarbij in beginsel aan de moeder, vader of het kind om aannemelijk te maken dat de betrokkene niet de biologische ouder is. Dit kan worden aangetoond met alle mogelijke bewijsstukken. In de regel zal biologisch vaderschap door bloedonderzoek of DNA-onderzoek met absolute zekerheid kunnen worden bewezen. De rechter kan daarvoor een deskundigenonderzoek eisen. Aan een weigering om aan een dergelijk onderzoek mee te werken mag de rechter conclusies verbinden. Een verzoekschrift ontkenning vaderschap is aan termijnen gebonden. Het is daarom essentieel om tijdig een advocaat personen- en familierecht in te schakelen.
Een advocaat begeleidt u niet alleen bij het opstellen van het verzoekschrift, en de bewijsvoering in het proces maar staat u terzijde in een complexe en vaak emotionele tijd. Neem gerust contact op met één van onze specialisten.
Veelgestelde vragen over ontkenning van het vaderschap
Wat betekent het als het vaderschap wordt ontkend?
Ontkenning van het vaderschap betekent dat de juridische band tussen een man en een kind wordt beëindigd, omdat hij niet de biologische vader is. Na ontkenning vervallen rechten en plichten zoals alimentatie, erfrecht. Wanneer de erkenning wordt bevestigd door de rechtbank (gegrondverklaring) dan heeft dat tot gevolg dat het vaderschap geacht wordt nooit te hebben bestaan.
Het is wel belangrijk om te beseffen dat de man geen vordering tot teruggave van de kosten van onder andere verzorging, opvoeding, levensonderhoud, studie kan indienen.
Kan een kind zijn vader ontkennen?
Ja, door het kind kan het verzoek tot ontkenning van het vaderschap bij de rechtbank worden ingediend binnen drie jaren nadat het kind bekend is geworden met het feit dat de man vermoedelijk niet zijn biologische vader is. Indien het kind gedurende zijn minderjarigheid bekend is geworden met dit feit, kan het verzoek tot uiterlijk drie jaren nadat het kind meerderjarig is geworden, nog worden ingediend. Een bijzondere curator kan namens het minderjarige kind een verzoek indienen tot ontkenning vaderschap.
Wat is het wettelijke artikel over ontkenning van vaderschap?
De regels rondom ontkenning van het vaderschap staan in artikel 1:200 van het Burgerlijk Wetboek. Hierin zijn onder andere de voorwaarden en de termijnen vastgelegd.
