Per 1 juli 2024 is de Nederlandse zedenwetgeving ingrijpend gewijzigd. Daarbij is voor minderjarigen van 16 en 17 jaar een afzonderlijke strafbaarstelling opgenomen in artikel 245 van het Wetboek van Strafrecht. Dit artikel ziet op seksuele handelingen met een minderjarige van 16 tot 18 jaar in specifieke situaties, bijvoorbeeld wanneer sprake is van een gezagsverhouding, afhankelijkheid, kwetsbaarheid of misbruik van een machtspositie.
De invoering van artikel 245 Sr heeft geleid tot nieuwe juridische aandachtspunten voor zowel verdachten als slachtoffers. In dit artikel leggen wij uit wanneer sprake kan zijn van aanranding van een 16 tot 18 jarige, welke omstandigheden van belang zijn voor de strafbaarheid, welke straffen kunnen worden opgelegd en welke rol een advocaat daarbij kan spelen.
Wat is aanranding van een 16 tot 18 jarige?
Aanranding van een 16 tot 18 jarige is strafbaar op grond van artikel 245 Sr wanneer iemand seksuele handelingen verricht met een minderjarige van 16 of 17 jaar onder bijzondere omstandigheden. Dat kan bijvoorbeeld gaan om een gezagsrelatie, afhankelijkheid, kwetsbaarheid, misleiding, overwicht of betaling. Bij dwang, geweld of bedreiging geldt een hogere maximumstraf.
Wettelijke tekst
Artikel 245 Sr (aanranding 16-18 jarigen) luidt:
- Als schuldig aan aanranding in de leeftijdscategorie van zestien tot achttien jaren wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of geldboete van de vierde categorie, degene die met een kind in de leeftijd van zestien tot achttien jaren seksuele handelingen verricht:
- indien het feit wordt begaan jegens een kind van diegene, jegens een kind dat wordt verzorgd of opgevoed als behorend tot het gezin van diegene, jegens een kind waarover diegene het gezag uitoefent of jegens een anderszins aan de zorg, waakzaamheid of opleiding van diegene toevertrouwd kind of jegens een aan diegene ondergeschikt kind;
- indien het feit wordt begaan jegens een kind in een bijzonder kwetsbare positie, waaronder in ieder geval wordt verstaan een bijzonder kwetsbare positie ten gevolge van een psychische stoornis dan wel verstandelijke of lichamelijke handicap, een situatie van afhankelijkheid of een staat van lichamelijke of geestelijke onmacht;
- indien het feit wordt begaan met misbruik van uit feitelijke verhoudingen voortvloeiend overwicht, met gebruikmaking van giften of beloften van geld of goed of met misleiding; of
- indien dat kind zich beschikbaar stelt tot het verrichten van seksuele handelingen met een derde tegen betaling.
- Als schuldig aan gekwalificeerde aanranding in de leeftijdscategorie van zestien tot achttien jaren wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste acht jaren of geldboete van de vijfde categorie, degene die zich schuldig maakt aan het misdrijf omschreven in het eerste lid, voorafgegaan door, vergezeld van of gevolgd door dwang, geweld of bedreiging.
Wanneer is artikel 245 Sr van toepassing?
Artikel 245 Sr kan van toepassing zijn wanneer er:
- sprake is van een gezags- of afhankelijkheidsrelatie;
- de minderjarige zich in een bijzonder kwetsbare positie bevindt;
- gebruik wordt gemaakt van overwicht, giften, beloften of misleiding;
- seksuele handelingen plaatsvinden tegen betaling.
Gezag of afhankelijkheidsrelatie
Seksuele handelingen met een 16 of 17-jarige kunnen strafbaar zijn wanneer sprake is van een bijzondere relatie tussen de betrokkenen. Daarbij kan worden gedacht aan een ouder, verzorger, leraar, sporttrainer, werkgever of andere persoon aan wie de minderjarige is toevertrouwd. Het gaat niet alleen om formeel gezag, maar ook om feitelijke zorg- of afhankelijkheidsrelaties.
Bijzonder kwetsbare positie
Artikel 245 Sr beschermt ook minderjarigen van 16 en 17 jaar die zich in een bijzonder kwetsbare positie bevinden. Denk bijvoorbeeld aan een psychische stoornis, een verstandelijke beperking, een lichamelijke beperking of een situatie van afhankelijkheid. Ook een toestand van lichamelijke of geestelijke onmacht kan hieronder vallen.
Misbruik van overwicht of misleiding
Daarnaast kan sprake zijn van strafbare aanranding wanneer seksuele handelingen plaatsvinden door misbruik van een machtspositie, overwicht of misleiding. Daarbij kan bijvoorbeeld sprake zijn van een groot leeftijdsverschil, een afhankelijkheidsrelatie of het bewust geven van een onjuiste voorstelling van zaken.
Seks tegen betaling
Artikel 245 Sr stelt ook seksuele handelingen met een 16 of 17-jarige strafbaar wanneer de minderjarige zich daarvoor beschikbaar stelt tegen betaling. Het maakt daarbij niet uit of daadwerkelijk is betaald. Ook betaling in natura kan onder deze bepaling vallen.
Gekwalificeerde aanranding
Wanneer de seksuele handelingen worden voorafgegaan, vergezeld of gevolgd door dwang, geweld of bedreiging, spreekt de wet van gekwalificeerde aanranding. In dat geval geldt een hogere maximumstraf.
Straf voor aanranding van een 16 tot 18-jarige
De maximale straf voor aanranding van een 16 of 17-jarige is afhankelijk van de omstandigheden van het geval.
Bij een veroordeling op grond van artikel 245 lid 1 Sr geldt een maximale gevangenisstraf van zes jaar of een geldboete van de vierde categorie. Wanneer sprake is van dwang, geweld of bedreiging, is sprake van gekwalificeerde aanranding. In dat geval kan op grond van artikel 245 lid 2 Sr een gevangenisstraf van maximaal acht jaar of een geldboete van de vijfde categorie worden opgelegd.
De uiteindelijke straf hangt af van verschillende factoren, waaronder de aard van de seksuele handelingen, de leeftijd van het slachtoffer, de relatie tussen verdachte en slachtoffer en eventuele strafverzwarende omstandigheden.
Wat is belangrijk in de bewijsvoering?
De nieuwe zedenwetgeving heeft gevolgen voor de bewijsvoering.
Voor een veroordeling voor artikel 245, lid 1 Sr is het niet meer nodig dat er bewijs is van dwang. Er hoeft dus niet meer bewezen te worden dat een slachtoffer zich heeft verzet of zich niet kon onttrekken aan de seksuele handelingen. Evenmin hoeft te worden bewezen dat het opzet van de verdachte hierop gericht was.
Het gevolg is dat slachtoffers in meer gevallen aangifte kunnen doen van een strafbaar zedenfeit. De verlaging van de bewijsdrempel brengt ook mee dat politie en het Openbaar Ministerie ruimere mogelijkheden zullen hebben om zaken op te pakken. Het onderzoek zal zich richten op aanwijzingen voor feiten en omstandigheden die duiden op een ontbrekende wil, zoals duidelijk aanwezige contra-indicaties of evidente signalen die het slachtoffer heeft afgegeven en die de verdachte eventueel heeft genegeerd.
Steunbewijs, zoals sporen op het lichaam, camerabeelden of WhatsApp-berichten, kan de lezing van het slachtoffer ondersteunen en zal noodzakelijk zijn bij gebrek aan ander bewijs, bijvoorbeeld bij een ontkennende verdachte en ontbrekende getuigen. In aanrandingszaken is de bewijsvoering vaak lastig omdat er zelden direct bewijs is.
Wat kan een advocaat betekenen?
Een advocaat speelt een cruciale rol, zowel voor verdachten als slachtoffers van aanranding:
Voor verdachten:
- Een verdenking van artikel 245 Sr kan enkel afgedaan worden door de verdachte te dagvaarden om bij de rechter te verschijnen. Een verdenking van aanranding 16-18 jarigen op grond van het nieuwe artikel 245 Sr is dient te worden bepaald aan de hand van de omstandigheden van het geval.
- De straffen bij een veroordeling voor overtreding van artikel 245 Sr kunnen fors zijn. In ieder geval wordt – gelet op het taakstrafverbod – een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van ten minste één dag opgelegd. Het taakstrafverbod geldt voor misdrijven waarop een gevangenisstraf van zes jaar of meer is gesteld en die een ernstige inbreuk op de lichamelijke integriteit van het slachtoffer ten gevolge hebben gehad. Voor de toekomst, en met name met betrekking tot de aanvraag van een VOG, kunnen de gevolgen van een veroordeling voor artikel 245 Sr groot zijn. Gelet hierop, is het van groot belang dat u zich laat bijstaan door een gespecialiseerde strafrechtadvocaat. Zeker gelet op de belangen die op het spel staan is het verstandig dat u zich vooraf goed laat informeren. Het is van belang om vooraf te weten wat u kunt verwachten en welke verweren namens u gevoerd kunnen worden.
- Onze advocaten zijn bereid om u ook pro deo bij te staan, mits u daarvoor in aanmerking komt gelet op de wettelijk vastgestelde inkomensgrenzen. U hoeft dan uitsluitend een kleine eigen bijdrage te betalen.
Voor slachtoffers:
- Rechtsbijstand aan slachtoffers (en ouders) van zedenzaken is van enorm belang, niet alleen voor de algehele ondersteuning van het slachtoffer, maar ook voor de begeleiding door het juridische traject, bijstand bij de aangifte, vertegenwoordiging tijdens getuigenverhoren, het uitoefenen van het spreekrecht, de zitting tot aan het vonnis in hoger beroep. Een gespecialiseerde slachtofferadvocaat zorgt ervoor dat uw belangen gedurende het hele strafproces worden behartigd.
- Slachtoffers van zedenzaken krijgen kosteloos rechtsbijstand van een advocaat. Dit betekent dat de inkomenspositie van het slachtoffer dus geen rol speelt bij de toegang tot deze noodzakelijke juridische ondersteuning en de begeleiding van het indienen van een schadevergoeding.
Neem contact op
Wordt u verdacht van aanranding van een 16 of 17-jarige? Of bent u slachtoffer van een zedenmisdrijf? Onze gespecialiseerde strafrechtadvocaten kunnen u adviseren over uw rechtspositie en de mogelijke vervolgstappen.
Neem vrijblijvend contact met ons op voor een eerste gesprek. Wij bespreken uw situatie, beantwoorden uw vragen en bekijken welke juridische mogelijkheden er zijn. Een eerste consult is kosteloos en vrijblijvend.
Conclusie
Aanranding van 16-18 jarigen, zoals nu per 1 juli 2024 geregeld in artikel 245 Sr, is een ernstig zedendelict dat zware strafrechtelijke gevolgen kan hebben. Het onderscheidt zich van verkrachting doordat er geen sprake is van penetratie. Er zijn verschillende varianten mogelijk die zijn opgesomd onder sub a tot en met d. De straffen kunnen verhoogd worden als er sprake is van dwang, geweld, of dreiging. Zowel verdachten als slachtoffers (en hun ouders) dienen professionele juridische bijstand te zoeken om hun rechten te beschermen. Een advocaat kan van onschatbare waarde zijn bij het bieden van verdediging of het verkrijgen van gerechtigheid.
Veelgestelde vragen over aanranding van een 16 tot 18-jarige
1. Is seks met een 16 of 17-jarige altijd strafbaar?
Nee. Seksuele handelingen met een 16 of 17-jarige zijn niet automatisch strafbaar. Artikel 245 Sr is bedoeld voor situaties waarin sprake is van bijzondere omstandigheden, zoals een gezagsrelatie, afhankelijkheid, kwetsbaarheid, misleiding, overwicht of betaling.
2. Moet er bewijs zijn van dwang?
Nee. Voor een veroordeling op grond van artikel 245 lid 1 Sr hoeft niet bewezen te worden dat sprake was van dwang. Bij dwang, geweld of bedreiging kan wel sprake zijn van gekwalificeerde aanranding, waarvoor een zwaardere strafbedreiging geldt.
3. Wat is het verschil tussen aanranding en verkrachting bij een 16 of 17-jarige?
Het belangrijkste verschil is dat bij verkrachting sprake is van seksueel binnendringen van het lichaam, terwijl dat bij aanranding niet het geval is. Bij een 16 of 17-jarige kunnen beide feiten strafbaar zijn wanneer sprake is van de omstandigheden die de wet daarvoor stelt.
