Wanneer iemand wordt verdacht van een strafbaar feit, dan zal de politie vragen stellen tijdens of voorafgaand aan een verhoor. In zo’n situatie heeft een verdachte het recht om geen antwoord te geven op vragen. Dit wordt het zwijgrecht genoemd. Het zwijgrecht is een belangrijk onderdeel van het strafproces. Het beschermt verdachten tegen het afleggen van verklaringen die tegen hen gebruikt kunnen worden. In dit artikel leest u wat het zwijgrecht precies inhoudt, op welke wet het gebaseerd is en in welke situaties u hier een beroep op kunt doen.
Wat is het zwijgrecht?
Het zwijgrecht betekent dat een verdachte niet verplicht is om vragen van de politie, het OM, de rechtspraak te beantwoorden. Wanneer u wordt verhoord als verdachte, mag u dus weigeren om een verklaring af te leggen. Voordat een verhoor begint, moet de politie een verdachte (wederom) wijzen op dit recht. De politie is ook verplicht om u te wijzen op dit recht bij aanhouding. Dit wordt ook wel de cautie genoemd. De politie moet daarbij duidelijk maken dat u niet verplicht bent om antwoord te geven op vragen die worden gesteld. Het zwijgrecht geldt alleen wanneer iemand wordt gehoord als verdachte van een strafbaar feit. Voor getuigen (geen verdachten) gelden andere regels maar daar gaan we in dit artikel niet verder op in.
Artikel 29 Sv
Het zwijgrecht is vastgelegd in artikel 29 van het Wetboek van Strafvordering. In dit artikel staat dat een verdachte niet verplicht is tot antwoorden. Daarnaast bepaalt de wet dat opsporingsambtenaren een verdachte vooraf moeten mededelen dat hij of zij niet verplicht is om vragen te beantwoorden. Het doel van deze bepaling is om te voorkomen dat iemand onder druk een verklaring aflegt of zichzelf belast. Het zwijgrecht draagt daarmee bij aan een eerlijk strafproces en aan de bescherming van de rechten van de verdachte.
Wanneer mag u gebruikmaken van het zwijgrecht?
Een verdachte mag gebruikmaken van het zwijgrecht zodra hij of zij wordt verhoord over een strafbaar feit. Dit kan bijvoorbeeld tijdens een politieverhoor zijn, maar ook tijdens een verhoor bij de rechter-commissaris, de rechtbank of het gerechtshof. Het zwijgrecht kan op verschillende momenten worden gebruikt. U kunt bijvoorbeeld besluiten om helemaal geen vragen te beantwoorden, maar het is ook mogelijk om alleen bepaalde vragen niet te beantwoorden. Het is belangrijk om te weten dat u zelf mag bepalen of en op welke wijze u gebruikmaakt van het zwijgrecht. U bent niet verplicht om gedurende uw strafproces een verklaring af te leggen.
Kan zwijgen tegen u worden gebruikt door de rechter?
In principe mag het gebruiken van het zwijgrecht niet als bewijs worden gebezigd. Het enkele feit dat iemand zwijgt, betekent dus niet automatisch dat die persoon schuldig is. Toch kan een rechter in bepaalde situaties wel meewegen dat een verdachte geen verklaring heeft gegeven. EHRM-jurisprudentie geeft aan dat onder specifieke omstandigheden en onder voorwaarden hiervan sprake kan zijn. De rechter heeft een discretionaire bevoegdheid om aan het zwijgen gevolgen te verbinden, al moet de rechter de conclusies motiveren en moet de verdachte worden gewaarschuwd over de juridische gevolgen van het zwijgen. Vaak wordt dit zo geïnterpreteerd dat wanneer er overtuigend bewijs aanwezig is en de verdachte geen uitleg geeft over bepaalde omstandigheden, dat het zwijgen in het nadeel van de verdachte kan worden uitgelegd omdat het strafdossier schreeuwt om een uitleg. Het is altijd verstandig om eerst juridisch advies in te winnen voordat u besluit om een verklaring af te leggen of gebruik te maken van uw zwijgrecht. De eerste stap in het strafproces is vaak het belangrijkste en kan zelfs het verschil maken bij de laatste stap (de uitspraak).
Advocaat inschakelen
Wanneer u wordt aangehouden, of uitgenodigd voor een politieverhoor, is het bijzonder verstandig om eerst contact op te nemen met een advocaat. Een strafrechtadvocaat kan uitleggen wat de verdenking is en wat in uw specifieke situatie raadzaam is.
In algemene zin is het belangrijk om te weten dat u, door te zwijgen, geen bijdrage levert aan het strafproces. Met andere woorden, u zorgt er zelf niet voor dat er bewijsmiddelen ontstaan. Wanneer de verdenking tegen u, bijzonder marginaal zijn dan kan zwijgen een verstandige keuze zijn. Wanneer er medeverdachten zijn is het in de regel sowieso verstandig om te zwijgen omdat u niet weet wat deze medeverdachte(n) gaat verklaren. In zaken waarin zwaar wordt geleund op steunbewijs (zoals zedenzaken) is het vaak verstandig om te zwijgen, omdat uw verklaring eventueel als steunbewijs gebruikt kan worden voor de verklaring van de getuige (meestal de aangever).
Soms is het ook verstandig om meteen te verklaren en dat geldt bijvoorbeeld bij een beroep op een strafuitsluitingsgrond (rechtvaardigings- of een schulduitsluitingsgrond). Afhankelijk van het dossier (sommige dossiers schreeuwen om een uitleg) is het na verloop van tijd alsnog verstandig om te verklaren, zodat het zwijgen niet tegen u gebruikt wordt.
Eén van onze strafrechtspecialisten zal u voorbereiden op het verhoor en met u bespreken of het verstandig is om een verklaring af te leggen of om juist gebruik te maken van het zwijgrecht. Ons kantoor gaat altijd mee met een verhoor en bovendien is het ook een recht dat u heeft. Door vooraf juridisch advies in te winnen, voorkomt u dat u onbedoeld verklaringen aflegt die later als steunbewijs bijdragen aan een veroordeling.
Conclusie
Het zwijgrecht houdt in dat een verdachte niet verplicht is om vragen van de politie of andere opsporingsinstanties te beantwoorden. Dit recht is vastgelegd in artikel 29 van het Wetboek van Strafvordering en is een fundamenteel recht. Wanneer u als verdachte wordt aangehouden en/of verhoord, moet de politie u eerst de cautie verlenen. U mag daarna zelf bepalen of u vragen wilt beantwoorden of niet maar u doet er bijzonder verstandig aan om voor een verhoor eerst een advocaat te raadplegen die u kan adviseren.
FAQ
Wanneer mag ik gebruikmaken van het zwijgrecht?
U mag gebruikmaken van het zwijgrecht wanneer u wordt verhoord als verdachte van een strafbaar feit. Tijdens zo’n verhoor bent u niet verplicht om vragen te beantwoorden. Dit geldt voor vragen van de opsporingsinstanties, de rechtbank, het gerechtshof maar ook als u als getuige wordt gehoord maar nog steeds verdachte bent. U bent niet verplicht om gedurende uw strafproces uw zwijgen te doorbreken.
Geldt het zwijgrecht ook voor getuigen?
Het zwijgrecht geldt voor verdachten. Getuigen hebben meestal de plicht om een verklaring af te leggen, tenzij er sprake is van een bijzonder recht, zoals het verschoningsrecht. Wanneer een getuige ook verdachte is dan heeft deze getuige wel het recht om te zwijgen. Het is overigens niet verplicht voor een getuige om een verklaring af te leggen bij de politie. Veel getuigen weten dit niet maar de verplichting ontstaat pas als een getuige wordt opgeroepen om te verklaren bij een rechtbank. U mag dus weigeren bij de politie om een verklaring af te leggen maar dat is natuurlijk niet hetzelfde als het zwijgrecht.
Mag de politie mij dwingen om te antwoorden?
Nee, de politie mag een verdachte absoluut niet dwingen om vragen te beantwoorden. Op grond van artikel 29 lid 1 Sv is er het pressieverbod. Dat verbiedt dat een verdachte tijdens een verhoor door druk, dwang of misleiding wordt gedwongen tot een bekentenis. De verklaring moet in vrijheid zijn afgelegd. Bovendien moet de politie op grond van lid 2 de cautie geven en een beroep op het zwijgrecht dus respecteren. Dat hangt ook samen met het nemo-tenetur beginsel, dat niemand hoeft mee te werken aan zijn of haar eigen veroordeling.
Kan ik later alsnog een verklaring afleggen?
Ja, ook wanneer u eerst gebruik heeft gemaakt van uw zwijgrecht, kunt u later alsnog besluiten om een verklaring af te leggen. Dit kan bijvoorbeeld door de politie/recherche te benaderen voor een nieuw verhoor maar u kunt er ook voor kiezen om dat bij de rechter-commissaris, of op de inhoudelijke behandeling te doen.
