Het begrip wederrechtelijk komt veel voor in het strafrecht. Wederrechtelijkheid is één van de kernvoorwaarden voor strafrechtelijke aansprakelijkheid. Het bepaalt of een handeling in strijd is met het recht en dus strafbaar is. In dit artikel leest u wat wederrechtelijk betekent, de betekenis van materiele en formele wederrechtelijkheid en wanneer een handeling niet wederrechtelijk is.
Wat is het?
De betekenis van wederrechtelijk is dat een handeling in strijd is met het recht. Wederrechtelijk gedrag is gedrag dat strijdig is met de normen van behoren, met de maatschappelijke betamelijkheid. Op grond van het legaliteitsbeginsel moeten strafbare feiten in wettelijke strafbepalingen worden verwoord. Bij het verwoorden van de delictsomschrijvingen krijgt de wederrechtelijkheid als aansprakelijkheidsvoorwaarde gestalte. De verschillende delictsbestanddelen beschrijven het specifieke onrecht en geven daarbij inhoud aan de wederrechtelijkheid. Het gaat om gedrag dat de wet verbiedt of dat zonder juridische rechtvaardiging wordt verricht. Een handeling is dus wederrechtelijk wanneer iemand handelt in strijd met het recht. Het begrip speelt een centrale rol binnen het strafrecht. Bij strafbare feiten, zoals vrijheidsberoving en vernieling, is wederrechtelijkheid een bestanddeel om tot strafbaarheid te komen. Zonder dat bestanddeel is er geen sprake van een strafbaar feit.
Voorbeeld
Een voorbeeld over wederrechtelijkheid maakt het verschil duidelijk. Wanneer iemand een ander tegenhoudt, is dat in beginsel een beperking van iemands vrijheid. Gebeurt dit echter om iemand te beschermen tegen een direct gevaar, bijvoorbeeld om te voorkomen dat die persoon voor een trein springt, dan is de handeling niet wederrechtelijk.
Wanneer een veroordeling volgt levert een strafrechtelijk vonnis dwingend bewijs op voor een vordering op grond van onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW).
Formele en materiële wederrechtelijkheid
Er wordt onderscheid gemaakt tussen formele en materiële wederrechtelijkheid.
- Formele wederrechtelijkheid, betekent dat een handeling verboden is omdat zij in strijd is met de letter van de wet. Er is geen discussie over. Het gedrag valt onder het wettelijke verbod. Het meest kenmerkende voorbeeld is dat als iemand een ander persoon slaat, dan is dit formeel wederrechtelijk omdat het in strijd is met de wet.
- Materiële wederrechtelijkheid ziet op de situatie waarin een handeling op papier verboden is, maar in werkelijkheid gerechtvaardigd kan zijn. Dat kan het geval zijn als de gedraging bijdraagt aan het beschermen van een hoger belang. Het meest kenmerkende voorbeeld is dat als iemand een ander persoon slaat uit zelfverdediging, dan kan dit materieel niet wederrechtelijk zijn, omdat het recht op zelfverdediging een algemeen rechtsbeginsel is.
Toepassing in het strafrecht
Het begrip wederrechtelijk komt in verschillende delicten terug, bijvoorbeeld:
- Eenvoudige mishandeling (artikel 300 Sr): het toebrengen van pijn of letsel is wederrechtelijk als dit zonder rechtvaardiging gebeurt.
- Wederrechtelijke vrijheidsberoving (artikel 282 Sr): iemand opsluiten of vasthouden zonder wettelijke grondslag.
- Vernieling (artikel 350 Sr): het moedwillig beschadigen van andermans eigendom.
In sommige strafbepalingen staat “wederrechtelijk” expliciet vermeld als bestanddeel, maar ook als het element niet is opgenomen, geldt het als algemene voorwaarde. Zo zal een rechter ook bij delicten waar het woord niet letterlijk voorkomt, beoordelen of de handeling in strijd met het recht was.
Hulp van een advocaat
Wanneer u wordt verdacht van een strafbaar feit dan dient onderzocht te worden of er sprake is van formele of materiele wederrechtelijkheid.
- Voor verdachten:
Sommige verdenkingen kunnen enkel afgedaan worden door de verdachte te dagvaarden om bij de rechter te verschijnen. De gevolgen voor uw toekomst, en met name met betrekking tot de aanvraag van een VOG, kunnen groot zijn. Gelet hierop, is het van groot belang dat u zich laat bijstaan door een gespecialiseerde strafrechtadvocaat. Met het oog op de belangen die op het spel staan is het verstandig dat u zich vooraf goed laat informeren. Het is van belang om vooraf te weten wat u kunt verwachten en welke verweren namens u gevoerd kunnen worden.
Onze advocaten zijn bereid om u ook pro deo bij te staan, mits u daarvoor in aanmerking komt gelet op de wettelijk vastgestelde inkomensgrenzen. U hoeft dan uitsluitend een kleine eigen bijdrage te betalen. Wanneer u als minderjarige wordt verdacht van een misdrijf dan geldt het jeugdstrafrecht, en dan heeft u ten allen tijde recht op gratis rechtsbijstand.
- Voor slachtoffers:
Rechtsbijstand aan slachtoffers van ernstige geweld of zedenzaken is van enorm belang, niet alleen voor de algehele ondersteuning van het slachtoffer, maar ook voor de begeleiding door het juridische traject, bijstand bij de aangifte, vertegenwoordiging tijdens getuigenverhoren, het uitoefenen van het spreekrecht, de zitting tot aan het vonnis in hoger beroep. Een gespecialiseerde slachtofferadvocaat zorgt ervoor dat uw belangen gedurende het hele strafproces worden behartigd.
Als het gaat om een zedenmisdrijf of ernstig geweld dan heeft u altijd recht op een gratis toegewezen slachtofferadvocaat. De advocaat kan voor u een aanvraag indienen bij de Raad voor Rechtsbijstand. Er wordt door de Raad voor Rechtsbijstand niet gekeken naar uw draagkracht dus of u nu miljonair bent of aangewezen bent op de bijstand, dat maakt voor het aanvragen van een toevoeging geen verschil. In alle gevallen heeft u dus recht op een gespecialiseerde slachtofferadvocaat. Maak daar dus gebruik van want het kan een wereld van verschil betekenen voor uw zaak!
Een strafrechtadvocaat kan beoordelen of uw handeling daadwerkelijk wederrechtelijk was of dat er sprake is van een rechtvaardigingsgrond. Wanneer u slachtoffer bent van een wederrechtelijke handeling, zoals vrijheidsberoving of ernstige mishandeling, kan een slachtofferadvocaat u bijstaan bij het doen van aangifte of het vorderen van schadevergoeding. Neem vrijblijvend contact op voor een eerste advies of om uw situatie te bespreken.
Veelgestelde vragen
Wat betekent wederrechtelijk in het strafrecht?
Wederrechtelijk betekent dat een handeling in strijd is met het recht. Het is een voorwaarde voor strafbaarheid. Kortom, zonder wederrechtelijkheid kan iemand niet worden veroordeeld.
Wat is het verschil tussen rechtmatig en wederrechtelijk?
Rechtmatig betekent dat een handeling volgens de wet is, dus is toegestaan. Formele wederrechtelijkheid is wederwettelijkheid. Als de handeling valt binnen een wetsbepaling, dan is deze wederrechtelijk dus in strijd met de wet. Wanneer er geen sprake is van een rechtvaardigingsgrond dan pas is er sprake van materiele wederrechtelijkheid. Dus in strijd met het recht.
Wanneer is iets niet wederrechtelijk?
Gedrag dat niet in strijd is met geschreven of ongeschreven rechtsregels, mag niet tot strafrechtelijke aansprakelijkheid leiden. Een handeling is eveneens niet wederrechtelijk als er een rechtvaardigingsgrond bestaat, zoals noodweer, overmacht of een wettelijk voorschrift. In dat geval ontbreekt de wederrechtelijkheid en is het gedrag dus niet strafbaar.
