Rechtvaardigingsgronden zijn omstandigheden waarin een strafbaar feit niet strafbaar wordt geacht omdat de dader een (buiten)wettelijke erkende reden had om het te plegen. Dit betekent dat de handeling objectief gerechtvaardigd is, waardoor niet alleen de dader, maar iedereen in een vergelijkbare situatie zo zou mogen handelen zonder strafbaar te zijn. In juridische termen ontneemt een geslaagd beroep op een rechtvaardigingsgrond de wederrechtelijkheid aan een gedraging. Achteraf bezien is de gedraging van de verdachte niet in strijd met het recht, omdat er sprake is van bijzondere omstandigheden.
Vier van de vijf rechtvaardigingsgronden zijn vastgelegd in het Wetboek van Strafrecht (Sr) en zorgen ervoor dat een feit niet strafbaar is als er een beroep kan worden gedaan op één van de rechtvaardigingsgronden.
Welke rechtvaardigingsgronden zijn er?
- Overmacht als noodtoestand (artikel 40 Sr)
“Niet strafbaar is hij die een feit begaat waartoe hij door overmacht is gedrongen.”Overmacht als noodtoestand doet zich voor wanneer iemand moet kiezen tussen twee kwaden en een strafbaar feit pleegt om een hoger belang te beschermen. Aan de ene kant is er een plicht om de wet na te leven en anderzijds is er de plicht om een hulpbehoevend persoon bijstand te verlenen. Het gaat om het belang van een hulpbehoevende tegenover het naleven van de wettelijke voorschriften (Opticien-arrest).
- Noodweer (artikel 41 lid 1 Sr)
“Niet strafbaar is hij die een feit begaat geboden door de noodzakelijke verdediging van zijn of eens anders lijf, eerbaarheid of goed tegen een ogenblikkelijke, wederrechtelijke aanranding.” Noodweer is zelfverdediging tegen een onmiddellijke en wederrechtelijke aanval. Het geweld dat wordt gebruikt, moet proportioneel en noodzakelijk zijn. Dit houdt in dat het begaan van een strafbaar feit, waarbij u iemand anders of uzelf moest verdedigen, niet strafbaar is.
- Wettelijk voorschrift (artikel 42 Sr)
“Niet strafbaar is hij die een feit begaat ter uitvoering van een wettelijk voorschrift.” Een handeling die wordt uitgevoerd omdat de wet dit voorschrijft, is niet strafbaar. Dit geldt vaak voor politie, justitie en andere overheidsinstanties die geweld mogen gebruiken. De straffeloosheid wordt verzekerd aan degene die rechtstreeks of middellijk handelt op gezag van de overheid.
- Ambtelijk bevel (artikel 43 lid 1 Sr)
“Niet strafbaar is hij die een feit begaat ter uitvoering van een ambtelijk bevel, gegeven door de daartoe bevoegde autoriteit.” Wanneer iemand handelt op basis van een bevel van een bevoegde ambtenaar, is deze niet strafbaar. Dit geldt alleen als het bevel rechtmatig is gegeven door een daartoe bevoegde instantie.
- Het ontbreken van materiële wederrechtelijkheid, (ongeschreven leerstuk)
Het ontbreken van materiële wederrechtelijkheid is niet vastgelegd in de wet, maar ontstaan in de rechtspraak. Het houdt in dat de degene die het strafbare feit heeft begaan niet strafbaar is, indien door het overtreden van het strafbare feit de doelstelling van dat feit juist beter nageleefd wordt. Ook als de daad in strijd is met de wet (Huizense Veearts arrest).
Wat is het gevolg van een rechtvaardigingsgrond?
Een succesvol beroep op een rechtvaardigingsgrond heeft over het algemeen tot gevolg dat de verdachte wordt ontslagen van alle rechtsvervolging (OVAR). Dit betekent dat het feit wel kan worden bewezen, maar dat het feit niet strafbaar is wegens een succesvol beroep op een rechtvaardigingsgrond. Soms kan het ook leiden tot vrijspraak en dat heeft ermee te maken dat een bestanddeel (de wederrechtelijkheid) van een artikel niet vervuld kan worden. Als een bestanddeel van een artikel ontbreekt dient vrijspraak te volgen.
Wat kan een advocaat betekenen?
Een strafrechtadvocaat speelt een bijzonder belangrijke rol bij een beroep op een rechtvaardigingsgrond. Aan de hand van het feitencomplex zal onderzocht moeten worden of een geslaagd beroep op een rechtvaardigingsgrond kans van slagen heeft. De factoren die daarbij afgewogen moeten worden zijn 1) Het feit moet in verhouding staan tot de erdoor geschonden belangen (proportionaliteit) en 2) de verdachte mag geen andere, minder ingrijpende mogelijkheden hebben gehad (subsidiariteit), 3) de rechter weegt mee wat van een specifieke verdachte gevergd mocht worden (Garantenstellung) en of 4) hij/zij zichzelf verwijtbaar in de situatie heeft gebracht waarin hij/zij het strafbare feit pleegde (culpa in causa).
Gelet hierop, is het van groot belang dat u zich laat bijstaan door een gespecialiseerde strafrechtadvocaat. Onze advocaten zijn bereid om u ook pro deo bij te staan, mits u daarvoor in aanmerking komt gelet op de wettelijk vastgestelde inkomensgrenzen. U hoeft dan uitsluitend een kleine eigen bijdrage te betalen.
Conclusie
Rechtvaardigingsgronden zorgen ervoor dat een strafbaar feit niet strafbaar wordt geacht, omdat de verdachte handelde op basis van één van de vijf rechtvaardigingsgronden
Als een rechtvaardigingsgronden wordt aangenomen, kan een verdachte ontslagen worden van alle rechtsvervolging of vrijgesproken worden wanneer een bestanddeel niet wordt vervuld. Een gespecialiseerde strafrechtadvocaat is essentieel om een goed juridisch verweer te voeren en te zorgen dat een verdachte niet onterecht wordt veroordeeld.
