Verkrachting – een juridische uitleg

Verkrachting is een ernstig zedendelict waarbij sprake is van seksuele penetratie zonder instemming van het slachtoffer, onder dwang van geweld, of bedreiging. Vóór 1 juli 2024 was verkrachting vastgelegd in artikel 242 en op en na 1 juli 2024 is verkrachting opgedeeld in verschillende artikelen: 242 (schuldverkrachting), 243 (opzetverkrachting), 246 (verkrachting 16-18 jarige), 248 (verkrachting 12-16 jarige), en artikel 250 (verkrachting onder de 12 jaren). In dit artikel zullen we de verkrachting op grond van artikel 242 behandelen van vóór 1 juli 2024.

Artikel 242 Sr (oud) luidt:

“Hij die door geweld of een andere feitelijkheid of bedreiging met geweld of een andere feitelijkheid iemand dwingt tot het ondergaan van handelingen die bestaan uit of mede bestaan uit het seksueel binnendringen van het lichaam, wordt als schuldig aan verkrachting gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste twaalf jaren of geldboete van de vijfde categorie. “

Voorwaarden voor verkrachting

Er is dus sprake van verkrachting wanneer het lichaam van een ander seksueel wordt binnengedrongen tegen diens wil, bijvoorbeeld door gebruik van geweld of bedreiging. Er moet daarom altijd worden bekeken of er sprake is van gebruikte ‘dwangmiddelen’. De volgende elementen moeten aanwezig zijn om te spreken van verkrachting:

1. Seksuele penetratie: Dit kan met de penis, de vingers, de tong, maar ook met een voorwerp plaatsvinden maar er moet sprake zijn van het seksueel binnendringen van het lichaam;
2. Dwang: Het slachtoffer moet gedwongen zijn door geweld, bedreiging, of een andere feitelijkheid. Daarbij zijn de volgende onderdelen van belang:
   1. de onvrijwilligheid, die op het moment van de seksuele handelingen aanwezig moet zijn. Het slachtoffer moet dus de seksuele handelingen niet gewild hebben;
   1. de onvermijdelijkheid, daarvan is sprake als het slachtoffer redelijkerwijs niets anders kon doen dan de handelingen te dulden en zij zich niet of alleen heel moeilijk aan de situatie kon onttrekken. Dwangmiddelen moeten van een voldoende gewicht zijn om van dwang te kunnen spreken.
   1. de opzet, van dwingen kan slechts sprake zijn als verdachte opzettelijk heeft veroorzaakt dat het slachtoffer de handelingen tegen zijn of haar wil heeft ondergaan. Daarbij speelt ook voorwaardelijk opzet een rol als de verdachte bewust de aanmerkelijke kans heeft aanvaard dat het slachtoffer de handelingen tegen zijn of haar wil ondergaat, dan is er sprake van opzet op de dwang.

Tot slot noemt artikel 242 Sr (oud) (bedreiging met) ‘andere feitelijkheden’. Het kan dan gaan om psychisch of fysiek overwicht. Volgens vaste jurisprudentie kan het bestaan van dwang echter niet enkel worden afgeleid uit het bestaan van een afhankelijkheidsrelatie en daarmee verband houdend psychisch overwicht. Er zal dan bewezen moeten worden dat de handelingen van de verdachte op dat moment als dwingend zijn ervaren door het slachtoffer. De feitelijkheid moet dusdanig bedreigend zijn dat het slachtoffer daadwerkelijk gedwongen wordt, en dus geen weerstand kan bieden.

Verschil met feitelijke aanranding

Het artikel verkrachting op grond van artikel 242 Sr (oud)  heeft veel weg van het artikel aanranding op grond van artikel 246 Sr (oud), in die zin dat een slachtoffer in beide gevallen door (dreiging met) geweld of andere ongewenste consequenties gedwongen wordt tot het plegen of ondergaan van een seksuele handeling. Het grote verschil met aanranding zit in het feit dat bij verkrachting sprake is van penetratie, oftewel het binnendringen van het lichaam.

Wat zijn de straffen voor verkrachting?

Verkrachting is een zwaar misdrijf met strenge straffen. Het betreft een situatie waarin een persoon tegen zijn of haar zin gedwongen wordt om seks te hebben. Dit zedendelict vormt een ernstige inbreuk op de lichamelijke integriteit en wordt daarom beschouwd als een zwaar misdrijf. Bij een veroordeling wegens verkrachting is in de regel een onvoorwaardelijke gevangenisstraf aan de orde, vaak met bijzondere voorwaarden en een lange proeftijd. De maximale straf die op verkrachting staat, is twaalf jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vijfde categorie €103.000,- (in 2024). Wanneer er sprake is van strafverzwarende omstandigheden kan de straf zelfs nog veel hoger uitvallen. Zo geldt voor groepsverkrachting of verkrachting van een minderjarige die aan de verzorging of het gezag van een verdachte is toevertrouwd, maximaal 16 jaren gevangenisstraf, en een verkrachting met zwaar lichamelijk letsel of levensgevaar, of met een dodelijke afloop zelfs een maximumstraf van 18 jaren. Uiteraard komt er bij een veroordeling een aantekening op het strafblad waardoor bepaalde beroepen nooit meer uitgeoefend kunnen worden (een beroepsverbod ligt overigens ook in de rede als bijkomende straf). In de regel zal er een schadevergoeding aan het slachtoffer moeten worden betaald en een tijdelijk gebiedsverbod/contactverbod is ook niet onwaarschijnlijk.

Voor een poging tot verkrachting (oftewel een verkrachting die voor de feitelijke penetratie afgebroken wordt) wordt de maximumstraf met 1/3 verminderd.

TBS-maatregel

Bij verkrachting kan ook een TBS-maatregel worden opgelegd als de dader een psychische stoornis heeft. Dit gebeurt als de verdachte een (in de regel) ernstig misdrijf heeft gepleegd, zoals verkrachting.

• Het delict moet in ieder geval een misdrijf zijn waarop een gevangenisstraf van vier jaar of meer is gesteld;
• Er moet sprake zijn van een gebrekkige ontwikkeling of een ziekelijke stoornis van de geestvermogens ten tijde van het plegen van het delict;
• De veiligheid van anderen, dan wel de algemene veiligheid van personen of goederen eist het opleggen van de TBS-maatregel;
• Er dient sprake te zijn van een verband tussen de vastgestelde stoornis en het gevaar op herhaling. Behandeling is noodzakelijk om herhaling van het misdrijf te voorkomen.

Het is niet ongebruikelijk dat er een forse gevangenisstraf wordt opgelegd in combinatie met TBS als er sprake is van verminderde ontoerekeningsvatbaarheid.

Wat moet u doen bij een verdenking van verkrachting?

1. Schakel meteen een advocaat in: neem een gespecialiseerde strafrechtadvocaat om uw rechten te beschermen.
2. Geen verhoor zonder juridische bijstand: bespreek uw zaak eerst met uw advocaat en doe het verhoor niet alleen. Zorg ervoor dat u een raadsman aan uw zijde heeft.
3. Bewijs verzamelen: Verzamel alle relevante bewijzen die uw onschuld kunnen ondersteunen, zoals berichten, camerabeelden of getuigenverklaringen.
4. Bijstand in het strafproces: in zedenzaken is bewijsvoering vaak complex omdat het vaak een situatie betreft met weinig getuigen en steunbewijs kan soms kritisch zijn. Zorg voor een gedegen verdediging met een kundig raadsman.

Wat moet u doen als u slachtoffer bent van verkrachting?

1. Aangifte doen bij de politie: dit kan met ondersteuning van een slachtofferadvocaat. Het is de eerste stap in een strafrechtelijk onderzoek.
2. Zoek medische hulp: bezoek een arts of een Centrum Seksueel Geweld (CSG) voor medische en forensische zorg.
3. Bewijs veiligstellen: bewaar kleding, berichten of andere bewijsmaterialen en deel deze met de politie.
4. Professionele hulp zoeken: Neem contact op met Slachtofferhulp Nederland.
5. Juridische bijstand: een slachtofferadvocaat kan u helpen bij het indienen van een schadevergoeding en het opstellen van een slachtofferverklaring.

Wat is belangrijk in de bewijsvoering?

Bij verkrachting is de bewijsvoering vaak complex omdat het met name zal gaan over de beoordeling en waardering van het bewijs. De vraag of er voldoende wettig bewijs is speelt een rol maar ook of dat bewijs overtuigend is. Zijn de verklaringen geloofwaardig, consistent en betrouwbaar. Er zal echter ook steunbewijs in het dossier moeten zitten want één verklaring (aangifte) is niet voldoende. Hierbij kan gedacht worden aan:

1. Getuigenverklaringen: omstanders of andere betrokkenen;
2. Forensisch bewijs: zoals DNA-sporen, letselrapporten;
3. Elektronisch bewijs: berichten, e-mails, camerabeelden of ander materiaal;

De rechter weegt al het bewijs zorgvuldig af voordat een oordeel wordt geveld.

Wat kan een advocaat betekenen?

Een advocaat speelt een cruciale rol in zaken m.b.t. verkrachting, zowel voor verdachten als slachtoffers.

1. Voor verdachten:

Een verdenking van verkrachting zal aan de hand van de omstandigheden van het geval dienen te worden beoordeeld en de feitelijkheden zullen dan moeten uitmaken of er sprake is van een terechte verdenking.

De straffen bij een veroordeling voor overtreding van artikel 242 Sr (oud) zijn fors. Wanneer u er van wordt beschuldigd iemand tegen de zin gedwongen te hebben tot het hebben van seksuele handelingen. Een ervaren zedenadvocaat voorkomt zorgt voor een eerlijk proces, waarin u het recht heeft op verweer en onschuldig blijft totdat het tegendeel is bewezen. Voor de toekomst, en met name met betrekking tot de aanvraag van een VOG, kunnen de gevolgen van een veroordeling echter groot zijn. Gelet hierop, is het van groot belang dat u zich laat bijstaan door een gespecialiseerde strafrechtadvocaat. Zeker gelet op de belangen die op het spel staan is het verstandig dat u zich vooraf goed laat informeren. Het is van belang om vooraf te weten wat u kunt verwachten en welke verweren namens u gevoerd kunnen worden.

Onze advocaten zijn bereid om u ook pro deo bij te staan, mits u daarvoor in aanmerking komt. U hoeft bij toewijzing dan uitsluitend een kleine eigen bijdrage te betalen.

• Voor slachtoffers:

Rechtsbijstand aan slachtoffers van zedenzaken is van enorm belang, niet alleen voor de algehele ondersteuning van het slachtoffer, maar ook voor de begeleiding door het juridische traject, bijstand bij de aangifte, vertegenwoordiging tijdens getuigenverhoren , het uitoefenen van het spreekrecht, de zitting tot aan het vonnis in hoger beroep. Een gespecialiseerde slachtofferadvocaat zorgt ervoor dat uw belangen gedurende het hele strafproces worden behartigd.

Slachtoffers van zedenzaken krijgen kosteloos rechtsbijstand van een advocaat. Dit betekent dat de inkomenspositie van het slachtoffer dus geen rol speelt bij de toegang tot deze noodzakelijke juridische ondersteuning en de begeleiding van het indienen van een schadevergoeding.

Conclusie

Verkrachting is vaak lastig te bewijzen. Meestal zijn er geen getuigen en staat het woord van het slachtoffer tegenover dat van de verdachte. Steunbewijs zoals forensisch-, medisch-, elektronisch onderzoek en getuigenverklaringen spelen dan een cruciale rol. Daarbij zal gekeken moeten worden of de verklaring van het slachtoffer geloofwaardig, consistent en betrouwbaar is.

Verkrachting, zoals geregeld in artikel 242 Sr (oud) van voor 1 juli 2024, is één van de ernstigste zedendelicten met zware strafrechtelijke consequenties. Naast gevangenisstraf kan de rechter een TBS-maatregel opleggen als aan die voorwaarden is voldaan. Zowel verdachten als slachtoffers hebben recht op juridische bijstand om hun rechten te waarborgen en de juiste ondersteuning te krijgen.