De strafuitsluitingsgronden worden onderverdeel in twee categorieën, namelijk de schulduitsluitingsgronden en de rechtvaardigingsgronden. De schulduitsluitingsgronden zien op de verwijtbaarheid van het handelen van de verdachte en de rechtvaardigingsgronden zien op de gedraging (dus het feit) zelf.
Er kunnen redenen zijn waardoor gezegd kan worden dat de verdachte niet wederrechtelijk of niet verwijtbaar heeft gehandeld. In die gevallen kan een verdachte een beroep doen op een strafuitsluitingsgrond.
De voornaamste strafuitsluitingsgronden zijn vastgelegd in het Wetboek van Strafrecht (Sr) en worden dus onderverdeeld in:
- Rechtvaardigingsgronden → Het feit is niet strafbaar.
- Schulduitsluitingsgronden → De dader is niet strafbaar.
Welke strafuitsluitingsgronden zijn er?
De Nederlandse wet kent vier schulduitsluitingsgronden, te weten:
- ontoerekeningsvatbaarheid (artikel 39 Sr);
- psychische overmacht (artikel 40 Sr);
- noodweerexces (artikel 41 lid 2 Sr);
- een onbevoegd gegeven ambtelijk bevel (artikel 43 lid 2 Sr).
en tot slot zijn er nog de buitenwettelijke schulduitsluitingsgrond, te weten: AVAS (afwezigheid van alle schuld) en putatief noodweer.
De Nederlandse wet kent vier rechtvaardigingsgronden, te weten:
- overmacht in de zin van noodtoestand (artikel 40 Sr);
- wettelijk voorschrift (artikel 42 Sr);
- bevoegd gegeven ambtelijk bevel (artikel 43 lid 1 Sr);
- noodweer (artikel 41 lid 1 Sr).
en tot slot is er nog de buitenwettelijke rechtvaardigingsgrond, te weten: het ontbreken van materiële wederrechtelijkheid.
Wat is het gevolg van een strafuitsluitingsgrond?
Een succesvol beroep op een strafuitsluitingsgrond heeft over het algemeen tot gevolg dat de verdachte wordt ontslagen van alle rechtsvervolging (OVAR). Dit betekent dat het feit wel kan worden bewezen, maar dat de verdachte hiervoor niet strafbaar is. Soms kan het ook leiden tot vrijspraak maar dat heeft ermee te maken dat een bestanddeel van een artikel niet vervuld kan worden.
Wat kan een advocaat betekenen?
Een strafrechtadvocaat speelt een cruciale rol bij een beroep op een strafuitsluitingsgrond. In de jurisprudentie is verduidelijkt wat de strafuitsluitingsgronden inhouden. De gronden hebben gemeen dat de rechter hoge eisen eraan stelt, hetgeen past binnen de eerste constitutionele eis van de daadwerkelijke uitzonderlijkheid van uitzonderingen. Het feit moet ook in verhouding staan tot de erdoor geschonden belangen (proportionaliteit) en de verdachte mag geen andere, minder ingrijpende mogelijkheden hebben gehad (subsidiariteit). De rechter weegt mee wat van een specifieke verdachte gevergd mocht worden (Garantenstellung) en of hij/zij zichzelf verwijtbaar in de situatie heeft gebracht waarin hij/zij het strafbare feit pleegde (culpa in causa).
In algemene zin worden aan rechtvaardigingsgronden strengere eisen gesteld dan aan schulduitsluitingsgronden.
Gelet hierop, is het van groot belang dat u zich laat bijstaan door een gespecialiseerde strafrechtadvocaat. Onze advocaten zijn bereid om u ook pro deo bij te staan, mits u daarvoor in aanmerking komt gelet op de wettelijk vastgestelde inkomensgrenzen. U hoeft dan uitsluitend een kleine eigen bijdrage te betalen.
Conclusie
Strafuitsluitingsgronden zijn juridische redenen waarom een verdachte wordt ontslagen van alle rechtsvervolging of wordt vrijgesproken, ondanks dat er wel een strafbaar feit is gepleegd. De wet onderscheidt rechtvaardigingsgronden (het feit is niet strafbaar) en schulduitsluitingsgronden (de dader is niet strafbaar).
Een gespecialiseerde strafrechtadvocaat is essentieel om een goed verweer te voeren en om onterechte veroordelingen te voorkomen want een beroep op een strafuitsluitingsgrond dient ondubbelzinnig en onderbouwd met argumenten te worden bepleit.
