Shockschade is een vorm van immateriële schade die in het Nederlandse recht kan worden gevorderd. Het gaat om de emotionele en psychische schade die iemand lijdt door het waarnemen van een schokkende gebeurtenis waarbij een naaste ernstig gewond raakt of overlijdt.
Wat is shockschade?
Shockschade ontstaat wanneer een persoon plotseling wordt geconfronteerd met een ernstig ongeluk of misdrijf waarbij een dierbare betrokken is. Deze directe confrontatie kan leiden tot geestelijk letsel dat verder gaat dan normaal verdriet of rouw. Het bijzondere van shockschade is dat het gaat om schade die niet direct samenhangt met het slachtoffer zelf, maar met de hevige impact op de nabestaande of getuige.
Wat valt onder shockschade?
Onder shockschade vallen met name de psychische en emotionele gevolgen, zoals een posttraumatische stressstoornis (PTSS), depressie of andere ernstige psychische klachten die objectief vaststelbaar zijn. De rechter kijkt hierbij naar rapportages van deskundigen, zoals psychiaters, psychologen of huisartsen.
Juridische grondslag
De wettelijke basis voor het vorderen van shockschade is te vinden in artikel 6:106 van het Burgerlijk Wetboek (BW). Hierin staat dat een benadeelde recht heeft op vergoeding van immateriële schade indien hij in zijn persoon is aangetast door een gebeurtenis waarvoor een ander aansprakelijk is. Er zijn twee arresten van belang voor het antwoord op de vraag of er sprake is van shockschade. In de eerste plaats het Taxibus arrest uit 2002 (HR 22-02-2002, ECLI:NL:HR:2002: AD 5356). Uit dat arrest volgen drie criteria:
- Directe confrontatie met het ongeval of de gevolgen
Een van de belangrijkste criteria is dat de verzoeker (direct) geconfronteerd moet zijn met de schokkende gebeurtenis. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn wanneer iemand getuige is van een ernstig ongeluk waarbij een naaste betrokken is. De gebeurtenis moet een aanzienlijke impact hebben gehad op de psychische gezondheid. - Hevige emotionele schok:
Er moet sprake zijn van een hevige emotionele schok die heeft geleid tot aantoonbare psychische schade, zoals een posttraumatische stressstoornis (PTSS) of een ernstige depressie. De emotionele reactie moet verder gaan dan normale rouw of verdriet. Voor toewijzing van shockschade is vereist dat het bestaan van geestelijk letsel vanwege de hevige emotionele shock naar objectieve maatstaven is vastgesteld. - Nauwe persoonlijke relatie:
De verzoeker moet een nauwe persoonlijke relatie hebben met het slachtoffer. Dit wordt doorgaans beperkt tot familieleden zoals ouders, kinderen, of partners. De relatie moet dusdanig hecht zijn dat de schok van de gebeurtenis redelijkerwijs tot ernstige psychische schade kan leiden.
In het Hoogeveen arrest uit 2022 (HR 28-06-2022, ECLI:NL:HR:202) heeft de Hoge Raad bovengenoemde punten genuanceerd. In plaats daarvan formuleert de Hoge Raad nu gezichtspunten en dus een nieuw toetsingskader voor schokschade.
- de aard, toedracht en gevolgen van de onrechtmatige daad zoals die jegens het primaire slachtoffer is gepleegd.
- Daarbij wegen ook mee de intentie van de dader en de aard en ernst van het leed dat aan het primaire slachtoffer is toegebracht.
- de wijze waarop het secundaire slachtoffer wordt geconfronteerd met de (gevolgen van de) onrechtmatige daad jegens het primaire slachtoffer.
- de aard en hechtheid van de relatie tussen het primaire en secundaire slachtoffer. Als er geen nauwe relatie is, kan er niet snel onrechtmatigheid worden aangenomen.
Het zal dus afhangen van de feitelijke omstandigheden van het geval. Deze nieuwe benadering geeft de feitenrechter in ieder geval meer vrijheid.
Vereisten voor shockschade
Om voor vergoeding in aanmerking te komen bij schokschade, gelden sinds 2022 dus minder strenge voorwaarden maar:
- Directe confrontatie: de verzoeker moet (direct) geconfronteerd zijn met de schokkende gebeurtenis of kort daarna met de ernstige gevolgen.
- Hevige emotionele schok: er moet sprake zijn van een hevige emotionele reactie die leidt tot geestelijk letsel, zoals PTSS of een ernstige depressie, maar dat hoeft dan niet meer objectief vaststelbaar letsel te zijn.
- Nauwe persoonlijke relatie: er moet een nauwe persoonlijke band bestaan tussen de verzoeker en het slachtoffer, meestal ouder, kind of partner.
Jurisprudentie
De jurisprudentie rond shockschade heeft zich de afgelopen decennia ontwikkeld. Een belangrijk arrest is het Taxibus-arrest, waarin de Hoge Raad bepaalde dat de moeder van een kind dat was aangereden recht had op shockschade door de hevige psychische gevolgen van de confrontatie. In recente rechtspraak, zoals het flatdrama-arrest in Hoogeveen, heeft de Hoge Raad verduidelijkt dat een directe waarneming niet altijd noodzakelijk is. Ook een confrontatie kort na de gebeurtenis kan voldoende zijn om aanspraak te maken op shockschade en daarbij zijn er nieuwe gezichtspunten geïntroduceerd.
Wanneer kan ik aanspraak maken op shockschade?
U bent onverwachts geconfronteerd met een ingrijpende gebeurtenis waarbij een naaste ernstig gewond is geraakt of is overleden. U ervaart hierdoor psychische klachten en wilt schokschade verhalen op de aansprakelijke partij. Het inschakelen van een gespecialiseerde letselschadeadvocaat is in dit soort situaties verstandig. U kunt hierbij denken aan de volgende gevallen:
- u heeft PTSS, een depressie of andere ernstige psychische klachten ontwikkeld door de confrontatie;
- u bent als ouder, partner of kind direct geconfronteerd met een ongeluk of misdrijf;
- u wilt een schadevergoeding claimen voor uw geestelijk letsel;
- de aansprakelijke partij of verzekeraar betwist de aansprakelijkheid;
- de wederpartij beroept zich op overmacht of stelt dat er sprake is van eigen schuld;
- u ondersteuning nodig heeft bij onderhandelingen of een gerechtelijke procedure.
Onze specialisten zorgen ervoor dat uw schade volledig inzichtelijk wordt gemaakt en dat de aansprakelijke partij aansprakelijk wordt gesteld. Wanneer de aansprakelijkheid wordt erkend, is onze hulp voor u kosteloos. Wij nemen het contact en de onderhandelingen met de verzekeraar volledig uit handen, zodat u zich kunt richten op uw herstel. Een letselschadeadvocaat beoordeelt of u recht heeft op een schadevergoeding, voorkomt dat u te weinig ontvangt en begeleidt u gedurende het gehele traject. Neem gerust vrijblijvend contact met ons op. Het eerste gesprek is altijd kosteloos.
Veelgestelde vragen over shockschade (FAQ):
1. Wat is de hoogte van de vergoeding bij shockschade?
De hoogte van de vergoeding bij shockschade verschilt per situatie. Het hangt af van de individuele omstandigheden, waarbij rekening wordt gehouden met de ernst van de psychische klachten en de invloed ervan op iemands leven. De vergoeding bestaat uit materiële schade (zoals inkomensverlies of behandelkosten) en immateriële schade in de vorm van smartengeld. In de praktijk liggen de bedragen vaak tussen enkele duizenden en tienduizenden euro’s. Eén van onze gespecialiseerde slachtofferadvocaten kan voor u inschatten welke vergoeding passend is in uw zaak.
2. Wat is het verschil tussen shockschade en affectieschade?
Shockschade gaat om uw eigen psychische schade doordat u direct bent geconfronteerd met een schokkende gebeurtenis. Affectieschade is de vergoeding voor het verdriet en gemis na het overlijden of ernstig letsel van een naaste, ook als u niet zelf bij het ongeval aanwezig was.
3. Welk artikel regelt shockschade?
Shockschade is geregeld in artikel 6:106 van het Burgerlijk Wetboek. Hierin staat dat u recht heeft op een vergoeding wanneer u in uw persoon bent aangetast door een gebeurtenis waarvoor een ander aansprakelijk is.
4. Is shockschade smartengeld?
Ja, shockschade valt onder smartengeld. Het gaat om een vergoeding voor de immateriële schade die u lijdt door ernstig psychisch letsel na een schokkende gebeurtenis.
