Zwanger zijn en werken roept vaak vragen op. Wat mag uw werkgever wel en niet van u verwachten? Heeft u recht op extra pauzes of aangepast werk? En hoe zit het na de bevalling? In dit artikel leest u overzichtelijk welke rechten u heeft tijdens en na uw zwangerschap volgens de Nederlandse wet.
Tijdens zwangerschap op het werk
Tijdens uw zwangerschap bent u beschermd door verschillende wettelijke regelingen. De belangrijkste zijn Arbeidsomstandighedenwet (de Arbowet), het Arbeidsomstandighedenbesluit, de Arbeidstijdenwet en de Wet arbeid en zorg (Wazo).
Recht op een veilige werkomgeving
Uw werkgever is verplicht om te zorgen voor een veilige en gezonde werkplek. Dit betekent dat risico’s voor u en uw ongeboren kind moeten worden voorkomen. Denk bijvoorbeeld aan blootstelling aan gevaarlijke stoffen, zwaar lichamelijk werk, langdurig staan of onregelmatige werktijden. Als uw werk risico’s oplevert, moet uw werkgever het werk aanpassen of passend alternatief werk aanbieden. Kan de werkgever de risico’s niet wegnemen door aanpassing van het werk of de werktijden, dan moet hij u tijdelijk andere arbeid geven en, als ook dat niet mogelijk is, u tijdelijk vrijstellen van arbeid.
Recht op extra pauzes en rust
Tijdens uw zwangerschap heeft u recht op extra rustmomenten. U heeft recht op extra pauzes tot maximaal één achtste deel van uw arbeidstijd per dienst. Deze extra pauzes gelden als arbeidstijd en komen bovenop de gebruikelijke pauzes. Uw werkgever moet zorg dragen voor een geschikte ruimte. Voor zwangere werknemers en werknemers tijdens de lactatie moet een geschikte, afsluitbare rustruimte beschikbaar zijn met een bed of rustruimten. Verder heeft u recht op een bestendig en regelmatig arbeids- en rusttijdenpatroon. U kunt niet worden verplicht om nachtdiensten te verrichten, tenzij de werkgever aannemelijk maakt dat dit redelijkerwijs niet van hem kan worden gevergd. Tijdens de zwangerschap moet de werkgever u in de gelegenheid stellen om noodzakelijke afspraken bij de huisarts, verloskundige of gynaecoloog onder werktijd bij te wonen, met behoud van loon. Dit volgt uit de Arbeidstijdenwet.
Recht op zwangerschapsverlof
U heeft recht op ten minste 16 weken zwangerschaps- en bevallingsverlof volgens de Wazo. Het zwangerschapsverlof gaat in tussen 6 en 4 weken voor de uitgerekende datum, gevolgd door minimaal 10 weken bevallingsverlof. Tijdens dit verlof heeft u recht op een UWV-uitkering. Die uitkering bedraagt in beginsel 100% van het dagloon, tot het maximumdagloon. De werknemer moet uiterlijk drie weken voor ingang van het zwangerschapsverlof aan de werkgever melden wanneer het verlof ingaat. De aanvraag van de uitkering verloopt vervolgens in beginsel via de werkgever bij het UWV.
Bescherming tegen ontslag
Een werkgever mag u niet ontslaan vanwege uw zwangerschap. Deze bescherming geldt tijdens de zwangerschap, tijdens het bevallingsverlof en na werkhervatting gedurende zes weken, dan wel gedurende zes weken na een aansluitende periode van arbeidsongeschiktheid die haar oorzaak vindt in de bevalling of de daaraan voorafgaande zwangerschap Artikel 7:670 BW. Een beding op grond waarvan de arbeidsovereenkomst van rechtswege eindigt wegens zwangerschap of bevalling is nietig. Wanneer er sprake is van een tijdelijk contract dan hoeft de werkgever het contract niet te verlengen, maar de zwangerschap, bevalling of het moederschap mag daarbij geen rol spelen. Als dat wel zo is, is sprake van verboden direct onderscheid op grond van geslacht.
Ontslag of benadeling wegens zwangerschap, bevalling of moederschap is verboden. De wet kwalificeert dit uitdrukkelijk als direct onderscheid op grond van geslacht.
Rechten na de zwangerschap
Ook na uw bevalling heeft u belangrijke rechten die u ondersteunen bij uw herstel en de zorg voor uw kind.
Recht op ouderschapsverlof
Na uw bevallingsverlof heeft u recht op ouderschapsverlof van 26 keer het aantal uren dat u per week werkt. Het wettelijke uitgangspunt is dat ouderschapsverlof verlof zonder behoud van loon is. Daarnaast bestaat voor een deel van het ouderschapsverlof een afzonderlijke uitkeringsregeling, maar die regeling is in de aangeleverde wetgevingsbronnen niet nader opgenomen. U kunt dit verlof flexibel opnemen. De werkgever mag u niet benadelen omdat u dit verlof opneemt of inroept.
Recht op borstvoeding of kolven op het werk
Tot negen maanden na de bevalling heeft u recht op tijd en ruimte om borstvoeding te geven of te kolven. U mag hiervoor maximaal 25% van uw werktijd gebruiken. Uw werkgever moet hiervoor een geschikte en afgesloten ruimte beschikbaar stellen. Dit volgt uit de Arbeidstijdenwet.
Recht op aangepast werk na terugkeer
Tot zes maanden na de bevalling is artikel 4:5 ATW, met uitzondering van het zesde lid, van overeenkomstige toepassing. Dat betekent dat ook na de bevalling gedurende zes maanden recht bestaat op extra pauzes, een regelmatig arbeids- en rusttijdenpatroon en bescherming tegen nachtarbeid. Er is in de aangeleverde Nederlandse wettelijke bronnen geen algemene bepaling gevonden die uitdrukkelijk formuleert dat een werknemer na zwangerschaps- en bevallingsverlof steeds een zelfstandig wettelijk recht heeft op terugkeer in exact de eigen functie. Wel volgt uit het stelsel van de arbeidsovereenkomst en de discriminatiebescherming dat zwangerschap en verlof niet tot een nadeliger arbeidsrechtelijke positie mogen leiden. Als medische beperkingen daartoe aanleiding geven, moet de werkgever bovendien bezien of het werk of de arbeidsomstandigheden moeten worden aangepast.
Wanneer een advocaat inschakelen?
In de meeste gevallen worden afspraken rondom zwangerschap en werk in goed overleg met de werkgever gemaakt. Ontstaat er toch een conflict, bijvoorbeeld over ontslag, arbeidsomstandigheden, verlof of aanpassing van werkzaamheden, dan kan juridisch advies uitkomst bieden.
Het naleven van de wettelijke regelingen bij zwangerschap, bevalling of moederschap is niet alleen belangrijk voor werknemers, maar ook om juridische risico’s voor werkgevers te beperken. Toch gaat het in de praktijk regelmatig mis:
- Zwangere werknemers maken te lange dagen of krijgen te weinig rust.
- Pauzes worden niet of onvoldoende toegekend.
- Er is onduidelijkheid over beschikbare ruimtes.
- Er bestaat onduidelijkheid over de meldings- en aanvraagprocedure richting werkgever en UWV.
- Er spelen vragen over de verwerking van zwangerschaps- of gezondheidsgegevens.
In dit soort gevallen kan een arbeidsrechtadvocaat uitkomst bieden. Een advocaat helpt bij het controleren of de regelgeving binnen het bedrijf correct is toegepast, beoordeelt cao-bepalingen en kan optreden bij geschillen tussen werknemer en werkgever. Een advocaat gespecialiseerd in arbeidsrecht kan uw situatie beoordelen, uw rechten toelichten en u begeleiden bij het nemen van passende vervolgstappen. Neem vrijblijvend contact met ons op.
Conclusie
Tijdens en na uw zwangerschap heeft u duidelijke en sterke rechten op de werkvloer. Deze rechten beschermen uw gezondheid, die van het (ongeboren) kind, en zorgen ervoor dat u werk en moederschap kunt combineren. Werkgevers zijn wettelijk verplicht om hier rekening mee te houden. Mocht er een geschil ontstaan, dan kan het verstandig zijn om tijdig juridisch advies in te winnen.
Veelgestelde vragen
- Mag mijn werkgever vragen of ik zwanger ben?
Nee, dit is niet toegestaan tijdens een sollicitatieprocedure. U bent ook niet verplicht om hier op te antwoorden. Ook tijdens een sollicitatie hoeft u een zwangerschap of kinderwens niet te melden Zwanger en Werk – College voor de Rechten van de Mens. Wanneer u in dienstbetrekking bent hoeft u ook niet meteen te melden dat u zwanger bent, maar wacht hier uiteraard ook weer niet te lang mee. Uw werkgever moet zich immers kunnen voorbereiden en eventueel maatregelen treffen. Deel uw werkgever minimaal drie weken voorafgaand aan het opnemen van zwangerschapsverlof mede dat u zwanger bent. Uw werkgever kan vragen om een bewijs dat u zwanger bent. U kunt dan een verklaring vragen aan een arts of verloskundige.
- Kan mijn contract niet worden verlengd vanwege mijn zwangerschap?
Een tijdelijk contract mag eindigen, maar zwangerschap mag nooit de reden zijn om niet te verlengen. Dat is discriminatie en is verboden.
Hoeveel pauze bij 8 uur werken zwanger?
Bij acht uur werken heeft u recht op extra pauzes tot maximaal één achtste deel van uw arbeidstijd per dienst. Bij een werkdag van acht uur komt dat neer op maximaal één uur extra pauze per dienst. Deze extra pauzes gelden als arbeidstijd. Het maximum van 25% van de arbeidstijd geldt niet voor zwangerschapspauzes, maar voor het voeden of kolven in de eerste negen levensmaanden van het kind.
