Iedere arbeidsovereenkomst bevat afspraken over de kern van de arbeidsrelatie. Deze afspraken worden de primaire arbeidsvoorwaarden genoemd. Ze vormen de basis van wat u als werknemer mag verwachten – en wat u als werkgever moet bieden. In dit artikel leggen we uit wat primaire arbeidsvoorwaarden zijn, geven we concrete voorbeelden en bespreken we de wettelijke kaders. Net als secundaire arbeidsvoorwaarden en tertiaire arbeidsvoorwaarden maken ze deel uit van het totaalpakket aan afspraken tussen werkgever en werknemer.
Wat zijn primaire arbeidsvoorwaarden?
Primaire arbeidsvoorwaarden zijn de afspraken die direct verband houden met het werk zelf en de financiële beloning die daar tegenover staat. Ze vormen de ruggengraat van de arbeidsovereenkomst. Zonder deze voorwaarden is er in feite geen sprake van een duidelijke werkrelatie (dat wil overigens niet zeggen dat er geen sprake is van een arbeidsovereenkomst).
Het gaat hierbij om essentiële zaken zoals:
- Het (bruto) salaris;
- Het aantal te werken uren per week;
- De functie en functieomschrijving;
- De duur van de arbeidsovereenkomst (tijdelijk of vast);
- Toeslagen voor overwerk, onregelmatigheid of ploegendiensten;
- Het moment en de frequentie van loonbetaling.
Deze voorwaarden zijn meestal duidelijk omschreven in de arbeidsovereenkomst, en worden vaak ondersteund door (dwingendrechtelijke) bepalingen uit de wet of een cao.
Wat is het verschil tussen primaire en secundaire arbeidsvoorwaarden?
Het verschil zit in de aard van de afspraken. Primaire arbeidsvoorwaarden hebben in het algemeen betrekking op zaken waarover in de arbeidsovereenkomst altijd afspraken worden gemaakt en waaraan de wet minimumeisen stelt, zoals loon, arbeidsduur en vakantie(-dagen en -geld). Secundaire arbeidsvoorwaarden zijn aanvullend en gaan over extra voorzieningen of vergoedingen, zoals een pensioenregeling, reiskostenvergoeding of een dertiende maand. Die extra’s kunnen aantrekkelijk zijn voor een werknemer en passend zijn binnen een organisatie, maar zijn niet wettelijk verplicht. Tertiaire arbeidsvoorwaarden gaan nog een stap verder en richten zich op werkplezier, welzijn en bedrijfscultuur. Soms komt ook de term quartaire arbeidsvoorwaarden voorbij maar dan ziet het vaak op een belofte die wordt gedaan zoals bijvoorbeeld de belofte van een andere (hogere) functie in de toekomst en/of opleidingen die in het vooruitzicht worden gesteld.
Voorbeelden van primaire arbeidsvoorwaarden
Om het concreet te maken, hieronder een aantal veelvoorkomende primaire arbeidsvoorwaarden:
- Een bruto maandsalaris van € 3.000 op basis van 40 uur per week;
- Een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd van 12 maanden;
- Een ploegentoeslag van 15% bij nachtdiensten;
- Loonbetaling op de 25e van elke maand;
- Een fulltime werkweek van 36, 38 of 40 uur (afhankelijk van sector of cao);
Let op: ook afspraken over overwerk of wachtdiensten kunnen tot de primaire arbeidsvoorwaarden behoren, zeker als daar een vaste vergoeding aan gekoppeld is.
Wettelijke regels en bescherming
Het Burgerlijk Wetboek (BW) geeft werknemers een aantal minimumbeschermingen op het gebied van primaire arbeidsvoorwaarden. Zo heeft de werknemer onder andere recht op:
- Een schriftelijke arbeidsovereenkomst of bevestiging van de belangrijkste arbeidsvoorwaarden (conform artikel 7:655 BW);
- Loonbetaling bij ziekte (minimaal 70% gedurende 104 weken, artikel 7:629 BW);
- Recht op vakantiebijslag (minimaal 8% van het brutoloon).
Naast het burgerlijk wetboek zijn er nog verschillende formele wetten die van belang zijn voor het vaststellen van de (primaire) arbeidsvoorwaarden.
De Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag, hierin staat dat uw werkgever u minstens het minimumloon en de minimumvakantiebijslag moet betalen.
De Arbeidstijdenwet (ATW), hierin vindt u regels over werktijden en rusttijden.
De Arbeidsomstandighedenwet, Hierin staat hoe bedrijven moeten zorgen dat werknemers veilig en gezond kunnen werken.
De Wet arbeid en zorg, hierin vindt u informatie over een aantal verlofregelingen waarop een werknemer recht heeft.
Wetgeving over gelijke behandeling, hierin staat onder meer dat er geen verschil mag zijn in de arbeidsvoorwaarden tussen mannen en vrouwen, werknemers die voltijds of in deeltijd werken, werknemers met een vast of tijdelijk contract, mensen met of zonder migratieachtergrond, mensen met en zonder handicap, gezonde mensen en mensen met een chronische ziekte.
De Wet transparante en voorspelbare arbeidsvoorwaarden, hierin staat informatie over de arbeidsrelatie en arbeidsvoorwaarden die een werkgever verplicht is aan de werknemer te verstrekken.
Werkgevers mogen afwijken van deze minimumnormen, maar alleen als dit gunstiger is voor de werknemer. Een lagere beloning dan het wettelijk minimum is bijvoorbeeld dus nooit toegestaan.
Mag de werkgever primaire arbeidsvoorwaarden aanpassen?
In principe mogen primaire arbeidsvoorwaarden niet eenzijdig worden gewijzigd. Dat kan alleen als:
- Er een eenzijdig wijzigingsbeding is opgenomen in de arbeidsovereenkomst (artikel 7:613 BW), én
- De werkgever een zwaarwegend belang heeft dat zwaarder weegt dan het belang van de werknemer
Bijvoorbeeld: als een werkgever door ernstige financiële omstandigheden het salaris moet verlagen, kan een beroep op het wijzigingsbeding soms gerechtvaardigd zijn. Dit blijft echter een uitzondering op de regel en moet juridisch bijzonder goed onderbouwd worden.
Belang van heldere afspraken
Omdat primaire arbeidsvoorwaarden zo essentieel zijn, is het belangrijk dat deze duidelijk, volledig en schriftelijk worden vastgelegd. Dit voorkomt onduidelijkheid en biedt beide partijen bescherming. Ontbreken er afspraken, of ontstaat er discussie over bijvoorbeeld salaris of werktijd? Dan kan dat tot juridische problemen leiden.
Hulp bij vragen over primaire arbeidsvoorwaarden
Twijfelt u over uw rechten en/of plichten? Wilt u weten of de huidige arbeidsvoorwaarden wel wettelijk in orde zijn of krijgt u als werknemer te maken met een eenzijdige wijziging van uw loon of uren? AMBT Advocaten helpt werknemers én werkgevers met helder juridisch advies en waar nodig met juridische bijstand in onderhandelingen of procedures. Onze arbeidsrechtadvocaten bieden juridisch advies tegen een vast af te spreken bedrag (fixed fee), of op basis van gefinancierde rechtsbijstand, of een rechtsbijstandsverzekering.
