Een ouder kan in een testament veel bepalen, maar kan een kind niet volledig uitsluiten van de erfenis. Dankzij de legitieme portie behouden kinderen altijd recht op een wettelijk minimumdeel van de nalatenschap, ook bij onterving.
In dit artikel lees je wat de legitieme portie is, hoe groot dit deel kan zijn, wie er recht op heeft en wat het verschil is met het kindsdeel. Daarnaast besteden we aandacht aan uitzonderingen en erfbelasting, en verwijzen we naar een aparte uitleg over het opeisen van de legitieme portie.
Wat is de legitieme portie?
De legitieme portie is een belangrijk begrip binnen het Nederlandse erfrecht. Het beschermt het recht van kinderen om altijd een minimaal deel van de nalatenschap van hun ouders te ontvangen, zelfs als ze in het testament zijn onterfd. Dit is vastgelegd in artikel 4:63 van het Burgerlijk Wetboek (BW).
Wie heeft recht op een legitieme portie?
Alleen kinderen (ook adoptiekinderen) hebben recht op een legitieme portie. Dit betekent dat andere familieleden, zoals broers, zussen, ouders en kleinkinderen, geen recht hebben op de legitieme portie, tenzij de kleinkinderen de plaats innemen van een overleden kind (plaatsvervulling).
Kleinkinderen hebben alleen recht op een legitieme portie als hun eigen ouder (het kind van de overledene) is overleden. In dat geval nemen zij de plaats in van hun overleden ouder. Dit heet plaatsvervulling en is geregeld in artikel 4:12 BW. Als hun ouder nog leeft, hebben kleinkinderen geen zelfstandig recht op een legitieme portie.
Tot slot is van belang dat de legitieme portie wordt gezien als een deel van de nalatenschap, en de ontvanger moet hierover erfbelasting betalen. De erfbelasting wordt geheven op basis van het bedrag dat iemand ontvangt en kan variëren afhankelijk van de hoogte van de nalatenschap en de relatie tot de overledene. In dit geval geldt het belastingtarief voor kinderen, zoals vastgesteld in de erfbelastingregels.
Legitieme portie berekenen
De legitieme portie wordt berekend op basis van de zogenoemde legitimaire massa. Dit is de waarde waarover de legitieme portie wordt vastgesteld.
De legitimaire massa bestaat uit:
- de waarde van de nalatenschap op het moment van overlijden
- bepaalde schenkingen die de overledene tijdens leven heeft gedaan
- verminderd met schulden van de nalatenschap
Op basis van deze waarde wordt eerst het wettelijke erfdeel bepaald. De legitieme portie bedraagt vervolgens de helft van dat wettelijke erfdeel.
Voorbeeld berekening
Een ouder laat twee kinderen na en heeft een nalatenschap met een waarde van 200.000 euro. Er is één kind onterfd.
Zonder testament zou ieder kind recht hebben op 100.000 euro.
De legitieme portie bedraagt de helft daarvan en komt in dit geval uit op 50.000 euro.
Dit bedrag vormt een geldvordering op de nalatenschap en geen recht op specifieke goederen.
Hoe groot is de legitieme portie van een kind?
De legitieme portie is de helft van het wettelijk erfdeel waarop een kind aanspraak zou kunnen maken als er geen testament was. Dit betekent dat de legitieme portie altijd kleiner is dan het volledige kindsdeel. Stel dat een ouder twee kinderen heeft en er geen testament is, dan zouden beide kinderen recht hebben op de helft van de nalatenschap. Als een kind is onterfd, kan het nog steeds zijn legitieme portie opeisen, wat in dit geval neerkomt op een kwart van de nalatenschap.
Wat is het verschil tussen een kindsdeel en een legitieme portie?
Het kindsdeel is het deel van de erfenis waarop een kind recht heeft volgens de wettelijke verdeling wanneer er geen testament is. Dit is het volledige erfdeel dat een kind krijgt. De legitieme portie daarentegen is de helft van dit kindsdeel en kan worden opgeëist wanneer een kind is onterfd. De legitieme portie geeft geen recht op specifieke goederen uit de erfenis, maar is een aanspraak op de waarde van de nalatenschap in geld.
Kan altijd de legitieme portie opgeëist worden?
In principe kan een kind kan altijd zijn of haar legitieme portie opeisen, zelfs als hij of zij door de overledene is onterfd. De legitieme portie is een recht dat niet kan worden ontnomen door middel van een testament. Wel zijn er uitzonderingen waarbij een kind het recht op de legitieme portie verliest, bijvoorbeeld wanneer het kind onherroepelijk is veroordeeld waarbij hij/zij de overledene heeft omgebracht (artikel 4:3 BW).
Hoe kan een advocaat helpen bij de legitieme portie?
Een advocaat kan op verschillende manieren ondersteunen bij vragen of geschillen over de legitieme portie, onder andere door:
- te beoordelen of er recht bestaat op een legitieme portie
- de hoogte van de legitieme portie te berekenen
- het testament en de nalatenschap juridisch te analyseren
- rekening te houden met schenkingen die tijdens leven zijn gedaan
- te adviseren over wettelijke termijnen en verjaring
- te helpen bij conflicten met erfgenamen of de executeur
- namens het kind op te treden bij onderhandelingen of procedures
Wanneer de nalatenschap complex is of er discussie ontstaat met andere erfgenamen, is het raadzaam om tijdig een advocaat in te schakelen om je positie te beschermen.
Conclusie
De legitieme portie biedt kinderen de zekerheid dat zij altijd recht hebben op een deel van de erfenis, ook als zij door hun ouder zijn onterfd. Het verschil tussen een kindsdeel en de legitieme portie is dat de legitieme portie slechts de helft is van wat een kind zou hebben gekregen zonder testament. Dit recht kan door kinderen worden opgeëist, maar andere familieleden, zoals kleinkinderen, hebben dit recht alleen onder bepaalde omstandigheden. Daarnaast is het belangrijk om te weten dat erfbelasting verschuldigd is over de legitieme portie.
Heb je vragen over de legitieme portie of jouw positie binnen een nalatenschap? Neem vrijblijvend contact op voor een beoordeling
Veelgestelde vragen over de legitieme portie
1. Wat is het verschil tussen een kindsdeel en een legitieme portie?
Het kindsdeel is het deel van de erfenis waarop een kind recht heeft volgens de wettelijke verdeling wanneer er geen testament is. Dit is het volledige erfdeel dat een kind krijgt. De legitieme portie daarentegen is de helft van dit kindsdeel en kan worden opgeëist wanneer een kind is onterfd. De legitieme portie geeft geen recht op specifieke goederen uit de erfenis, maar is een aanspraak op de waarde van de nalatenschap in geld.
2. Welke giften tellen niet mee bij de legitieme portie?
Niet alle schenkingen die een ouder tijdens leven heeft gedaan, tellen mee bij de berekening van de legitieme portie. In principe tellen alleen giften mee die de overledene heeft gedaan met de bedoeling om erfgenamen te benadelen.
Giften tellen meestal niet mee wanneer:
- de schenking langer dan vijf jaar vóór het overlijden is gedaan
- de schenking gebruikelijk was, zoals een normaal verjaardagscadeau
- de schenking niet ten laste komt van het erfdeel van het kind
- de schenking niet is gedaan om de legitieme portie te verkleinen
Of een gift wel of niet meetelt, hangt af van de omstandigheden en kan per situatie verschillen.
3. Kan een langstlevende de legitieme portie opmaken?
Ja, in veel gevallen kan een langstlevende echtgenoot of partner het vermogen tijdens leven gebruiken. De legitieme portie van kinderen is in dat geval een geldvordering die pas opeisbaar wordt bij overlijden van de langstlevende, tenzij het testament anders bepaalt.
Dit betekent dat de langstlevende het vermogen in de praktijk kan opmaken, bijvoorbeeld voor levensonderhoud of zorg. Wel blijft de geldvordering van het kind juridisch bestaan. In sommige gevallen kan de vordering eerder worden opgeëist, maar het is verstandig om dan een erfrechtspecialist te benaderen.
