Levenslang is de zwaarste straf die in Nederland kan worden opgelegd. Het is een straf die letterlijk bedoeld is om de veroordeelde voor de rest van zijn of haar leven gevangen te houden. De straf wordt opgelegd voor de ernstigste misdrijven en is geregeld in artikel 10 van het Wetboek van Strafrecht (Sr). Hier volgt een juridische uitleg van levenslang, inclusief de voorwaarden en de gevolgen van deze straf.
Hoeveel jaar is levenslang?
In Nederland betekent levenslang in principe dat de veroordeelde de rest van zijn of haar leven in de gevangenis blijft. Anders dan in sommige andere landen, waar levenslang een specifieke duur van bijvoorbeeld 25 of 30 jaar kan betekenen, is levenslang in Nederland daadwerkelijk levenslang. Tot voor kort was er geen mogelijkheid tot vrijlating (behalve gratie), maar sinds 2017 is er een herbeoordelingsprocedure ingevoerd. Dit houdt in dat veroordeelden na 25 jaar hun straf kunnen laten herbeoordelen, waarbij kan worden gekeken of vrijlating mogelijk is.
Twee keer levenslang
In Nederland is het theoretisch mogelijk dat iemand meerdere keren levenslang krijgt opgelegd, maar dit heeft in de praktijk geen extra gevolgen. Als iemand voor meerdere misdrijven wordt veroordeeld, kan de rechter besluiten om per misdrijf een aparte levenslange straf op te leggen. Omdat levenslang in Nederland daadwerkelijk levenslang betekent, maakt het aantal opgelegde levenslange straffen in de praktijk geen verschil voor de duur van de straf.
Voor welke delicten kun je levenslang krijgen?
Levenslang kan alleen worden opgelegd voor de ernstigste misdrijven. Volgens het Wetboek van Strafrecht kan de straf worden opgelegd voor misdrijven zoals:
- moord
- doodslag
- zware mishandeling met de dood tot gevolg
- terroristische misdrijven
- misdrijven tegen de veiligheid van de staat.
Vaak wordt levenslang opgelegd bij moord en/of wanneer er sprake is van meerdere slachtoffers. Ook kan de straf worden opgelegd voor oorlogsmisdaden en andere schendingen van het internationale recht.
Strafvermindering
Tot 2017 was strafvermindering of vervroegde vrijlating voor levenslang gestraften in Nederland vrijwel onmogelijk. Met de invoering van een nieuwe regeling in 2017, waarbij herbeoordeling mogelijk is na 25 jaar detentie, is er nu een kleine kans op strafvermindering. Dit betekent echter niet dat de veroordeelde automatisch vrijkomt; er wordt grondig onderzoek gedaan naar de maatschappelijke veiligheid, het gedrag van de veroordeelde in de gevangenis, en de ernst van het gepleegde misdrijf. De beslissing om iemand vrij te laten, ligt uiteindelijk bij de Minister van Justitie.
Gratie
Naast andere rechtsmiddelen bestaat voor levenslanggestraften in Nederland de mogelijkheid om gratie aan te vragen. Gratie is een uitzonderlijk middel waarbij een opgelegde straf geheel of gedeeltelijk kan worden verminderd of kwijtgescholden. Een gratieverzoek kan pas worden ingediend nadat alle beroepsmogelijkheden zijn uitgeput en de straf onherroepelijk vaststaat. De beslissing ligt uiteindelijk bij de Koning, op advies van de Minister van Justitie en Veiligheid, en wordt slechts in zeer bijzondere gevallen toegekend.
Rol van een advocaat bij een levenslange gevangenisstraf
Een levenslange gevangenisstraf heeft ingrijpende gevolgen en vraagt om gespecialiseerde juridische begeleiding. Een gespecialiseerde strafrechtadvocaat kan beoordelen welke mogelijkheden er (nog) bestaan, adviseren tijdens de detentie procedure, maar ook in latere fases, zoals bij beoordelingen na langdurige detentie of het indienen van een gratieverzoek. Daarnaast kan een advocaat ondersteunen bij procedures rondom detentieomstandigheden, resocialisatie en het bewaken van de rechten van de levenslanggestrafte.
De advocaten van AMBT Advocaten zijn ervaren strafrechtspecialisten op het gebied van het (bijzonder) strafrecht. Onze advocaten zijn bereid om u ook pro deo bij te staan, en dat is bij iemand in detentie vaak een gegeven.
Neem vrijblijvend contact met ons op om uw situatie te bespreken.
Conclusie
Levenslang is de zwaarste straf in het Nederlandse strafrecht en wordt opgelegd voor de meest ernstige misdrijven, zoals moord, terroristische daden en misdrijven tegen de staat. Anders dan in sommige landen betekent levenslang in Nederland daadwerkelijk dat de veroordeelde de rest van zijn leven in de gevangenis blijft, zonder de standaard mogelijkheid tot voorwaardelijke invrijheidsstelling. Hoewel sinds 2017 herbeoordeling mogelijk is, blijft de straf zeer strikt. De straf wordt in uitzonderlijke situaties opgelegd en slechts een klein aantal mensen in Nederland zit momenteel een levenslange straf uit.
Veelgestelde vragen bij een levenslange gevangenisstraf:
1. Hoeveel mensen hebben levenslang gekregen?
In Nederland is levenslang een zeldzame straf. Sinds de jaren 70 zijn er ongeveer 40 mensen tot levenslang veroordeeld. Dit relatief lage aantal komt omdat levenslang alleen wordt opgelegd in zeer uitzonderlijke gevallen. De meeste veroordeelden die een ernstige misdaad plegen, krijgen een lange tijdelijke gevangenisstraf, soms tot 30 jaar. Van de mensen die levenslang hebben gekregen, verblijven de meesten nog steeds in de gevangenis, aangezien de straf vrijwel nooit wordt omgezet.
2. Verschil levenslang en 30 jaar in Nederland?
In het Nederlandse strafrecht kan een rechtbank een straf van 30 jaar gevangenisstraf opleggen, maar dat is wezenlijk anders dan een levenslange gevangenisstraf. Een straf van 30 jaar is een tijdelijke straf die na afloop automatisch eindigt. Een levenslange straf daarentegen heeft geen vaste einddatum: de veroordeelde blijft in beginsel tot zijn overlijden gedetineerd, tenzij in uitzonderlijke omstandigheden gratie wordt verleend en na 25 jaren een gunstige herbeoordeling. Het verschil zit dus niet alleen in de lengte van de straf, maar vooral in de onvoorwaardelijkheid van levenslang: bij een 30-jarige straf weet de veroordeelde precies wanneer hij in vrijheid kan terugkeren; bij levenslang is dat niet het geval.
