Zware mishandeling is een ernstig strafbaar feit dat vaak leidt tot gevangenisstraf en een strafblad. Wordt u verdacht van een zware mishandeling, of wilt u weten wat de juridische grenzen zijn? Dan is het belangrijk om te begrijpen wat de wet onder “zwaar” verstaat, welke situaties hieronder vallen en wat de mogelijke straffen zijn. In dit artikel leggen we uit wat zware mishandeling inhoudt, hoe het verschilt van eenvoudige mishandeling en wat uw rechten zijn als verdachte of als slachtoffer.
Wat is zware mishandeling?
Zware mishandeling is een vorm van mishandeling waarbij het slachtoffer ernstig lichamelijk letsel oploopt. De wet stelt hogere eisen aan het letsel dan bij eenvoudige mishandeling. Het gaat hierbij niet om blauwe plekken of tijdelijke pijn, maar om blijvende schade, ernstige verwondingen of levensbedreigend letsel. Het letsel hoeft niet het doel van de verdachte te zijn geweest. Het is voldoende als de gevolgen voorzienbaar waren en de verdachte opzettelijk heeft gehandeld. De ernst van het letsel en (voorwaardelijk) opzet op dit letsel speelt dus een centrale rol bij de kwalificatie van zware mishandeling.
In het geval van een zware mishandeling is het gevolg van de mishandeling aanzienlijk ernstiger dan bij eenvoudige mishandeling. Bij een zware mishandeling ontstaat zwaar lichamelijk letsel en hierop moet het opzet van de verdachte, al dan niet in voorwaardelijke vorm, ook zijn gericht. Uit de rechtspraak van de Hoge Raad vloeit voort dat náást de gevallen zoals opgesomd in artikel 82 van het Wetboek van Strafrecht er ook sprake kan zijn van zwaar lichamelijk letsel, wanneer het letsel voldoende belangrijk is om naar normaal spraakgebruik als zwaar lichamelijk letsel te worden aangeduid. In de Oriëntatiepunten voor straftoemeting en overige LOVS-afspraken van de rechtspraak worden twee categorieën benoemd, waarvan de eerste zwaar lichamelijk letsel betreft. Hierbij valt volledig herstel te verwachten binnen zes maanden na de gebeurtenis. Medisch ingrijpen zal in het algemeen geïndiceerd zijn. Het gaat bijvoorbeeld om ingrijpende breuken. Onder zeer zwaar lichamelijk letsel moet worden begrepen zwaar lichamelijk letsel, dat levensbedreigend is of waarvan een zeer langdurige herstelperiode (meer dan zes maanden) of geen volledige genezing wordt verwacht.
Voorbeelden van zware mishandeling
De Hoge Raad geeft enkele “algemene gezichtspunten”, waaronder 1) de aard van het letsel, 2) de eventuele noodzaak en aard van medisch ingrijpen en 3) het uitzicht op (volledig) herstel. Het verdient de voorkeur dat een beoordeling wordt gebaseerd op een medische letselbeschrijving, maar wanneer het letsel zonder enige twijfel is vast te stellen als zwaar lichamelijk letsel dan is dit geen strikte voorwaarde. In ieder geval is niet elk letsel automatisch “zwaar”. Enkele situaties waarin meestal sprake is van zware mishandeling:
- verlies van een zintuig, verminking en verlamming;
- besmetting met een bacterie of virus, zoals het HIV-virus;
- fracturen (botbreuken) die een operatie vereisen;
- Er blijven blijvende ontsierende littekens achter;
- Het slachtoffer verliest tijdelijk of blijvend een functie, zoals zien of lopen.
De vraag of het letsel in juridische zin “zwaar” genoeg is, wordt uiteindelijk door de feitenrechter bepaald. De Hoge Raad zal de feitenrechter dus terughoudend toetsen en zal voornamelijk controleren of de algemene gezichtspunten zijn behandeld. Bij de gevallen die volgens artikel 82 Sr sowieso zwaar lichamelijk letsel opleveren zal de bewijsdrempel al snel zijn gehaald.
Wat zegt de wet?
Zware mishandeling is strafbaar gesteld in artikel 302 van het Wetboek van Strafrecht. In dit artikel staat:
“Hij die opzettelijk iemand zwaar lichamelijk letsel toebrengt, wordt gestraft met een gevangenisstraf van ten hoogste acht jaren of geldboete van de vijfde categorie.”
Dit betekent dat er sprake moet zijn van opzet én dat het letsel als zwaar moeten worden gekwalificeerd. Als er bovendien sprake is van voorbedachten rade, kan de straf nog zwaarder uitvallen (artikel 303 Sr). Bij overlijden van het slachtoffer wordt er gekeken naar doodslag of zware mishandeling met de dood tot gevolg.
In artikel 82 staat dat:
- Onder zwaar lichamelijk letsel worden begrepen: ziekte die geen uitzicht op volkomen genezing overlaat, voortdurende ongeschiktheid tot uitoefening van zijn ambts- of beroepsbezigheden, en afdrijving of dood van de vrucht van een vrouw.
- Onder zwaar lichamelijk letsel wordt mede begrepen storing van de verstandelijke vermogens die langer dan vier weken geduurd heeft.
Als het zwaar lichamelijk letsel onder artikel 82 valt dan is zwaar lichamelijk letsel al snel een gegeven maar als het gaat om zware mishandeling buiten dit artikel dan zal het afhangen van de feiten en omstandigheden van het geval.
Straf voor zware mishandeling
De maximale straf voor zware mishandeling is een gevangenisstraf van acht jaren bij zware mishandeling en tot vijftien jaren als de zware mishandeling de dood tot gevolg heeft gehad.
In de praktijk hangt de opgelegde straf af van de ernst van het feit en de omstandigheden. In het Landelijk Overleg Vakinhoud Strafrecht (LOVS) zijn alle afdelingen strafrecht van de rechtbanken en gerechtshoven verenigd. Het doel van het LOVS is bevordering van de rechtseenheid, rechtszekerheid, deskundigheid en verbetering van werkprocessen. In de Oriëntatiepunten voor straftoemeting en overige LOVS-afspraken staan oriëntatiepunten vermeld voor zware mishandeling waaronder:
- Opzettelijk toebrengen van zwaar lichamelijk letsel zonder gebruik te maken van een wapen > 3 maanden GS ov
- Opzettelijk toebrengen van zwaar lichamelijk letsel door middel van bijvoorbeeld één of meer kopsto(o)t(en) en/of schoppen/trappen tegen het hoofd > 6 maanden GS ov
- Opzettelijk toebrengen van middelzwaar lichamelijk letsel met behulp van een wapen (niet zijnde een vuurwapen) > 7 maanden GS ov
- Opzettelijk toebrengen van zeer zwaar lichamelijk letsel, zonder gebruik te maken van een wapen > 8 maanden GS ov
- Opzettelijk toebrengen van zeer zwaar lichamelijk letsel met behulp van een wapen (niet zijnde een vuurwapen) > 1 jaar GS ov
De rechter houdt bij de strafmaat ook rekening met zaken als recidive, uw persoonlijke omstandigheden, het motief en of er sprake was van agressie van de andere partij. Als het om een minderjarige verdachte gaat dan zijn de straffen lager dan bij volwassenen. Bovendien kent het jeugdstrafrecht (en het adolescentenstrafrecht) een pedagogisch karakter. De kern hiervan is dat kinderen nog in ontwikkeling zijn én dat deze ontwikkeling in een goede richting kan worden bijgestuurd. Om dit mogelijk te maken is, is er voor hen een aangepast strafproces en zijn er in de regel ook meer aangepaste straffen.
De rechter kan ook aanvullende maatregelen opleggen, zoals een schadevergoeding, een locatieverbod of een contactverbod met het slachtoffer.
Bij een poging tot zware mishandeling zoals het slaan met een knuppel tegen het lichaam (niet tegen het hoofd) of het met geringe snelheid op iemand inrijden is er een lagere strafmaat dan bij een voltooid delict. Het Wetboek van Strafrecht bepaalt dat de maximale straf voor een poging met een derde wordt verminderd ten opzichte van het voltooide delict.
Juridische hulp bij zware mishandeling
Wordt u verdacht van een (poging tot) zware mishandeling of bent u slachtoffer? Dan is het belangrijk om zo spoedig mogelijk juridische bijstand te zoeken.
- Voor verdachten:
De advocaten van AMBT Advocaten zijn ervaren strafrechtspecialisten op het gebied van geweldsdelicten waaronder (een poging tot) zware mishandeling. Wij zullen u bijstaan vanaf het moment dat er een verdenking rijst. Onze specialisten staan u bij tijdens het verhoor, analyseren het strafdossier en bepalen samen met u de beste strategie om het gewenste resultaat te bereiken.
Bij een verdenking van zware mishandeling zal de verdachte in de regel worden gedagvaard om bij de rechter te verschijnen. De gevolgen voor uw toekomst, en met name met betrekking tot de aanvraag van een VOG, kunnen groot zijn. Gelet hierop, is het van groot belang dat u zich laat bijstaan door een gespecialiseerde strafrechtadvocaat. Met het oog op de belangen die op het spel staan is het verstandig dat u zich vooraf goed laat informeren. Het is van groot belang om vooraf te weten wat u kunt verwachten en welke verweren namens u gevoerd kunnen worden. Hierbij kan gedacht worden aan noodweer(exces) en putatief noodweer.
Onze advocaten zijn bereid om u ook pro deo bij te staan, mits u daarvoor in aanmerking komt gelet op de wettelijk vastgestelde inkomensgrenzen. U hoeft dan uitsluitend een kleine eigen bijdrage te betalen. Wanneer u als minderjarige wordt verdacht van een misdrijf dan geldt het jeugdstrafrecht, en dan heeft u ten allen tijde recht op gratis rechtsbijstand.
- Voor slachtoffers:
Rechtsbijstand aan slachtoffers van zware mishandeling is van enorm belang, niet alleen voor de algehele ondersteuning van het slachtoffer, maar ook voor de begeleiding door het juridische traject, bijstand bij de aangifte, vertegenwoordiging tijdens getuigenverhoren, het uitoefenen van het spreekrecht, de zitting tot aan het vonnis in hoger beroep. Een gespecialiseerde slachtofferadvocaat zorgt ervoor dat uw belangen gedurende het hele strafproces worden behartigd.
Als het gaat om een ernstige mishandeling dan heeft u altijd recht op een gratis toegewezen slachtofferadvocaat. De advocaat kan voor u een aanvraag indienen bij de Raad voor Rechtsbijstand. Er wordt door de Raad voor Rechtsbijstand niet gekeken naar uw draagkracht dus of u nu miljonair bent of aangewezen bent op de bijstand, dat maakt voor het aanvragen van een toevoeging geen verschil. In alle gevallen heeft u dus recht op een gespecialiseerde slachtofferadvocaat. Maak daar dus gebruik van want het kan een wereld van verschil betekenen voor uw zaak!
Een strafrechtadvocaat kan beoordelen welke verdedigingsmogelijkheden er bestaan en ook slachtoffers kunnen bij een slachtofferadvocaat terecht voor hulp bij het doen van aangifte of het verhalen van schade. Neem vrijblijvend contact met ons op om uw situatie te bespreken.
Veelgestelde vragen over zware mishandeling
Hoeveel krijg ik voor zware mishandeling?
De straf voor zware mishandeling is maximaal acht jaren gevangenisstraf. In de praktijk wordt vaak een straf van enkele maanden tot een jaar opgelegd, afhankelijk van het letsel, de omstandigheden en eventuele recidive.
Wat is de ernstigste vorm van mishandeling?
De meest ernstigste vorm is zware mishandeling met voorbedachten rade met de dood tot gevolg (artikel 303 Sr lid 2 Sr). Dit kan worden bestraft met een gevangenisstraf van maximaal vijftien jaren.
Wat is het verschil tussen mishandeling en zware mishandeling?
Het verschil zit in het letsel. Bij gewone mishandeling gaat het om pijn of licht lichamelijk letsel, zoals een klap of een blauwe plek. Bij zware mishandeling raakt het slachtoffer ernstig gewond, bijvoorbeeld met botbreuken, inwendig letsel of blijvende schade. Dit komt tot uiting in de strafmaat. De strafrechtelijke gevolgen voor zwaar lichamelijk letsel zijn vele malen groter dan bij eenvoudige mishandeling.
