Lichamelijke verwaarlozing is een vorm van mishandeling waarbij iemand langdurig wordt onthouden van noodzakelijke zorg. Dit kan grote gevolgen hebben voor de gezondheid en veiligheid van een kind of volwassene. In dit artikel leggen we uit wat lichamelijke verwaarlozing precies inhoudt, wat de gevolgen kunnen zijn, en wat u kunt doen als u hiermee te maken krijgt – persoonlijk of als betrokkene.
Wat is lichamelijke verwaarlozing?
Bij lichamelijke verwaarlozing gaat het om het structureel niet voorzien in de basisbehoeften van iemand anders. Denk aan voedsel, kleding, medische zorg, hygiëne of een veilige woonomgeving. Het is een passieve vorm van mishandeling: er wordt niets “gedaan”, maar juist ”nagelaten”, met ernstige gevolgen. Het kan zowel kinderen als volwassenen treffen, bijvoorbeeld binnen gezinnen, zorginstellingen of mantelzorgsituaties. In juridische zin kan lichamelijke verwaarlozing vallen onder mishandeling (artikelen 300-304 Sr) waarbij de ouderlijke verantwoordelijkheid dus wordt veronachtzaamd.
Lichamelijke verwaarlozing bij kinderen
Bij kinderen is er in de regel sneller sprake van lichamelijke verwaarlozing, omdat zij volledig afhankelijk zijn van de zorg van volwassenen. Ouders of verzorgers zijn wettelijk verplicht om hun kind te voorzien in de basisbehoeften. Gebeurt dat niet, dan kan er sprake zijn van kindermishandeling. Voorbeelden van lichamelijke verwaarlozing bij kinderen:
- Geen of onvoldoende eten geven;
- geen schone kleding of basishygiëne;
- geen medische zorg bieden bij ziekte of verwondingen;
- het kind in een onveilige leefomgeving laten wonen.
De gevolgen kunnen ernstig zijn: ondervoeding, ontwikkelingsachterstand, slechte gezondheid en blijvende psychische schade. Jeugdzorg kan ingrijpen door een onderzoek naar een kinderbeschermingsmaatregel te verzoeken zoals een ondertoezichtstelling (OTS) of een uithuisplaatsing, op basis van het Burgerlijk Wetboek (artikelen 1:254 en 1:265b BW).
Lichamelijke verwaarlozing bij volwassenen
Hoewel het in de regel minder vaak voorkomt kan er bij volwassenen ook sprake zijn van lichamelijke verwaarlozing, bijvoorbeeld bij ouderen of mensen met een beperking. Vaak gebeurt dit in afhankelijkheidsrelaties, zoals bij mantelzorg of in zorginstellingen. Bijvoorbeeld:
- Een oudere die sporadisch medicijnen of voeding krijgt;
- Iemand met een beperking die in een vervuilde woning wordt achtergelaten;
- Geen medische hulp bij verwondingen of ziekte.
Zorgverleners hebben op grond van de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) een zorgplicht. Wordt die zorg structureel onthouden, dan kan dat als mishandeling worden aangemerkt. In ernstige gevallen is er sprake van strafbare feiten en kan aangifte worden gedaan. Een recente zaak waarin dit aan de orde was betreft de missstanden in de (voormalige) zorgboerderij “Aurora Borealis” in Wedde. Het Openbaar Ministerie (OM) in Noord-Nederland heeft de maximaal mogelijke straf van vijf jaar en vier maanden en een beroepsverbod van tien jaar en vier maanden geëist tegen de leidinggevenden.
Gevolgen van lichamelijke verwaarlozing
De gevolgen van lichamelijke verwaarlozing zijn vaak ernstig en langdurig. Niet alleen fysiek, maar ook mentaal. Bij kinderen kan het leiden tot groeiproblemen, ziekte of ontwikkelingsstoornissen. Bij volwassenen op leeftijd kan het lichamelijke achteruitgang, infecties of zelfs overlijden tot gevolg hebben.
Psychisch lijden, angstklachten, depressie en sociaal isolement komen bij zowel kinderen als volwassenen veel voor. Het herstel is vaak langdurig en vraagt intensieve hulpverlening.
Signalen van lichamelijke verwaarlozing herkennen
Lichamelijke verwaarlozing is lang niet altijd direct zichtbaar. Toch zijn er signalen waaraan u verwaarlozing kunt herkennen, zowel bij kinderen als bij volwassenen:
- Vermagering of ondergewicht;
- Slecht gebit of onverzorgd uiterlijk;
- Huidinfecties, onverzorgde wondjes, of vaak luizen;
- Vieze kleding of een sterke lichaamsgeur;
- Vale huidskleur;
- Regelmatig ziek zijn zonder duidelijke klachten;
- Vertraagde ontwikkeling van de psychomotoriek en de spraak.
Bij volwassenen (bijvoorbeeld ouderen of mensen met een beperking):
- Onbehandelde wonden of doorligplekken;
- Medicatie die niet (op tijd) wordt gegeven;
- Ernstige hygiëneproblemen of vervuiling in huis;
- Vieze kleding of een sterke lichaamsgeur;
- Hulpbehoevenden die veel alleen zijn of sociaal geïsoleerd lijken;
- Klachten over pijn, honger of dorst die worden genegeerd.
Ziet u deze signalen bij iemand in uw omgeving? Dan is het belangrijk om niet te aarzelen en actie te ondernemen.
Wat kan een advocaat voor u betekenen?
Als u zelf slachtoffer bent van lichamelijke verwaarlozing, of als u zich zorgen maakt over iemand in uw omgeving, is het belangrijk om juridisch advies in te winnen. Een gespecialiseerde slachtofferadvocaat of een familierechtadvocaat kan u helpen met:
- Het doen van aangifte;
- Het inschakelen of doorverwijzen naar hulpverlenende instanties;
- Ondersteuning bieden bij kinderbeschermingsmaatregelen;
- Het aanvragen van schadevergoeding bij lichamelijk of psychisch letsel.
Bij AMBT Advocaten bieden wij betrokken en deskundige ondersteuning in zaken rondom mishandeling, verwaarlozing en zorgplicht. Wij staan zowel slachtoffers als familieleden bij. Neem contact met ons op voor een vertrouwelijk adviesgesprek.
Veelgestelde vragen over lichamelijke verwaarlozing
Wat valt er onder lichamelijke verwaarlozing?
Onder lichamelijke verwaarlozing vallen situaties waarin iemand structureel wordt onthouden van essentiële zorg, zoals voeding, medische hulp, hygiëne of een veilige leefomgeving. Dit kan bij kinderen, ouderen of hulpbehoevenden gebeuren. Zowel grove nalatigheid door ouders als door zorgverleners valt hieronder.
Is lichamelijke verwaarlozing strafbaar?
Dat hangt af van de omstandigheden van het geval maar, lichamelijke verwaarlozing kan strafbaar zijn. In ernstige gevallen wordt het gezien als mishandeling en kan het leiden tot een strafrechtelijke vervolging op basis van het Wetboek van Strafrecht (artikel 300 e.v.).
Wat moet ik doen als ik lichamelijke verwaarlozing vermoed?
Als u lichamelijke verwaarlozing vermoedt, kunt u dit melden bij Veilig Thuis of bij de huisarts. Bij twijfel is het verstandig om juridisch advies in te winnen. In acute situaties belt u direct het noodnummer 112. Wilt u juridische stappen ondernemen of ondersteuning bij meldingen en procedures, neem dan contact op met één van onze gespecialiseerde advocaten.
