De Hoge Raad is cassatierechter en dat houdt in dat de Hoge Raad controleert of de feitenrechter (een rechtbank of een gerechtshof) het recht juist heeft toegepast en de regels voor de procedure goed heeft gevolgd. De Hoge Raad kan dus niet alle aspecten van een zaak beoordelen, maar alleen nagaan of de feitenrechter het recht juist heeft toegepast en of deze de regels voor de procedure goed heeft gevolgd. De feiten zoals de rechtbank en het gerechtshof die hebben vastgesteld, neemt de Hoge Raad dus voor juist aan. Zelfs als de feiten in werkelijkheid anders liggen.
In dit artikel leggen wij uit wat cassatie inhoudt, wanneer u in cassatie kunt gaan, welke termijnen gelden en wat de rol is van de Hoge Raad. Ook bespreken wij wat er gebeurt als cassatie wordt afgewezen en welke rol een advocaat kan spelen bij de afweging om cassatie in te stellen.
Wat is cassatie?
Cassatie is een rechtsmiddel waarbij een uitspraak van een feitenrechter wordt voorgelegd aan de Hoge Raad der Nederlanden, het hoogste rechtscollege van Nederland. De Hoge Raad beoordeelt daarbij niet opnieuw de feiten van de zaak. Hij kijkt uitsluitend of het recht juist is toegepast en of essentiële procesregels zijn nageleefd. Cassatie is dus geen derde feitelijke instantie. Het gaat om een juridische toets: zijn er fouten gemaakt in de toepassing of uitleg van het recht, of is de uitspraak onvoldoende gemotiveerd?
In cassatie gaan na hoger beroep
In de meeste gevallen kan cassatie pas worden ingesteld nadat het hoger beroep is afgerond. Cassatie richt zich dan tegen een uitspraak van het gerechtshof. Het is belangrijk om de termijnen voor het instellen van cassatie goed in de gaten te houden. Voor strafrecht is dit uiterlijk binnen twee weken na het wijzen van een arrest en voor belastingrecht is dit zes weken en voor civiel recht kunnen er verschillende termijnen gelden maar de hoofdregel is binnen drie maanden na het wijzen van een uitspraak in hoger beroep. Voor bepaalde procedures zoals een kort geding, handelsnaamgeschillen, faillissement/WNSP zijn er afwijkende kortere termijnen. Laat u derhalve goed en tijdig voorlichten over de eventuele termijnen voor het instellen van cassatie.
Elke zaak zal worden beoordeeld op juridische merites maar als er geen redenen worden opgevoerd die zich lenen voor cassatie dan zal de zaak niet-ontvankelijk worden verklaard of verworpen worden met een korte standaard motivering. Een zorgvuldige juridische beoordeling vooraf aan het instellen van cassatie is daarom noodzakelijk want lang niet elke zaak leent zich voor cassatie.
Cassatie bij de Hoge Raad
De cassatieprocedure vindt plaats bij de Hoge Raad. Deze heeft als taak:
- Te zorgen voor een juiste en uniforme toepassing van het recht;
- bij te dragen aan de rechtsontwikkeling;
- toe te zien op een zorgvuldige procesgang.
Wanneer de Hoge Raad cassatie gegrond verklaart, kan hij de uitspraak vernietigen. Vaak wordt de zaak dan verwezen naar een ander gerechtshof, dat de zaak opnieuw inhoudelijk dient te behandelen met inachtneming van het oordeel van de Hoge Raad.
Cassatie in het belang der wet
Een bijzondere vorm is cassatie in het belang der wet. Deze procedure wordt ingesteld door de procureur-generaal bij de Hoge Raad en niet door de procespartijen zelf. Het doel is om duidelijkheid te geven over de uitleg van het recht. De uitkomst van deze procedure heeft geen gevolgen voor de betrokken partijen, maar dient het algemeen belang en de rechtseenheid.
Cassatie afgewezen: wat nu?
Wanneer de Hoge Raad cassatie afwijst, blijft de uitspraak van het gerechtshof definitief in stand en daarmee wordt de zaak in Nederland onherroepelijk.
Een advocaat kan (binnen vier maanden) een klacht indienen bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM). De Europese rechter kan toetsen aan de grondrechten van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) en of de Nederlandse hoogste rechterlijke instantie dit goed heeft toegepast.
In de rechtspraak komt het meest aan de orde het recht op leven (artikel 2 EVRM), recht op een eerlijk proces (artikel 6 EVRM), het recht op eerbiediging van privéleven, familieleven en gezinsleven (artikel 8 EVRM) en het recht op bescherming van eigendom (artikel 1, eerste protocol EVRM) de vrijheid van meningsuiting (artikel 10 EVRM) en het discriminatieverbod (artikel 14 EVRM).
Er moet een inbreuk op een of meer grondrechten van het EVRM vastgesteld worden. Dat moet gemotiveerd worden in het verzoekschrift dat de advocaat indient bij het EHRM.
Tot slot kent het strafrecht nog een aantal bijzondere procedures, te weten een herzieningsprocedure en een verzoek om gratie.
De rol van de cassatieadvocaat
Cassatie is een hooggespecialiseerde procedure. Voor procedures bij de Hoge Raad is bijstand (behalve voor belastingzaken) van een cassatieadvocaat verplicht. Niet ieder advocatenkantoor beschikt over deze specialisatie. Een cassatieadvocaat beoordeelt onder meer:
- of cassatie juridisch mogelijk is;
- er sprake is van kansrijke cassatiemiddelen;
- hoe cassatiemiddelen juridisch correct moeten worden geformuleerd.
Een advocaat die eerder bij uw zaak betrokken was, kan vaak een eerste inschatting maken van de kansen en u begeleiden bij het inschakelen van een gespecialiseerde cassatieadvocaat.
Tot slot
Cassatie is een ingrijpend rechtsmiddel met een beperkte toetsing en strikte voorwaarden. Een goede inschatting van de juridische mogelijkheden is essentieel om teleurstellingen te voorkomen. Laat u daarom goed informeren over uw positie en de stappen die eventueel nog openstaan.
Veelgestelde vragen over cassatie
Wat houdt cassatie in?
Cassatie is een procedure bij de Hoge Raad waarin wordt beoordeeld of het recht juist is toegepast en of de procedure correct is verlopen. De feiten worden niet opnieuw behandeld. Dat laatste is voorbehouden aan de feitenrechters.
Wat is het verschil tussen cassatie en hoger beroep?
In hoger beroep wordt de zaak opnieuw inhoudelijk beoordeeld, inclusief de feiten. Bij cassatie kijkt de Hoge Raad alleen naar juridische fouten en procedurele (motiverings)gebreken.
Hoe lang duurt cassatie?
Een cassatieprocedure duurt gemiddeld anderhalf tot twee jaren. De duur hangt af van de complexiteit van de zaak en de werklast van de Hoge Raad.
Hoeveel kost het om in cassatie te gaan?
De kosten verschillen per zaak en bestaan onder meer uit griffierecht (behalve in het strafrecht) en de kosten van een cassatieadvocaat. Cassatieprocedures zijn doorgaans kostbaar vanwege hun specialistische karakter. In belastingzaken mag eenieder cassatie instellen en middelen opstellen. In het strafrecht en het civiele recht is bijstand van een advocaat verplicht. Wanneer u onvermogend bent dan heeft u mogelijk recht op gefinancierde rechtsbijstand (een toevoeging). Bespreek dit met uw cassatieadvocaat.
Kan ik altijd in cassatie gaan?
Nee, cassatie is niet in alle zaken mogelijk. U dient specifieke juridische argumenten en klachten (cassatiemiddelen) aan te voeren bij de Hoge Raad, om een uitspraak van een lager gerecht (meestal een hof) aan te vechten, waarbij wordt geklaagd over schending van het recht of onjuiste motivering, zonder nieuwe feiten te introduceren. Lang niet alle zaken lenen zich voor cassatie. Laat u derhalve goed voorlichten door uw advocaat in eerste aanleg of benader een cassatieadvocaat voor advies en doe dit vooral tijdig.
