De Wet Bibob speelt een grote rol bij vergunningaanvragen en subsidies. Als ondernemer of particulier kunt u hiermee te maken krijgen. Dat kan onzekerheid opleveren, zeker omdat een Bibob-onderzoek diepgaand kan zijn en gevolgen kan hebben voor uw aanvraag. In dit artikel leest u op een begrijpelijke manier wat de Wet Bibob is, hoe een Bibob-toets werkt en wat u kunt verwachten van een Bibob-onderzoek.
Wat is de Wet Bibob?
De Wet Bibob (Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur) geeft overheden de mogelijkheid om te controleren met wie zij zaken doen. Het doel is om te voorkomen dat vergunningen, subsidies of opdrachten worden gebruikt voor criminele activiteiten. De wet wordt vooral toegepast door gemeenten, provincies en ministeries. Zij mogen een aanvraag weigeren of intrekken als er een ernstig risico bestaat dat deze wordt misbruikt. Dit volgt uit de Wet Bibob zelf en wordt toegepast binnen het kader van de Algemene wet bestuursrecht (Awb).
De bevoegdheden van de Wet Bibob stellen bestuursorganen in staat om de eigen integriteit te beschermen door te voorkomen dat de overheid ongewild criminele activiteiten faciliteert. Het Bibob-instrument is nadrukkelijk niet bedoeld om criminele activiteiten op te sporen of te vervolgen.
Op welke gebieden is de Wet Bibob van toepassing?
De Wet Bibob kan op verschillende terreinen worden toegepast. Daarbij maakt de wet onderscheid tussen beschikkingen en overheidsopdrachten. Bij beschikkingen gaat het om besluiten van de overheid, zoals vergunningen en subsidies. Denk bijvoorbeeld aan vergunningen op grond van de Alcoholwet, de Wet op de kansspelen, een opiumontheffing in het kader van de Opiumwet en de Omgevingswet. In deze gevallen kan een bestuursorgaan een aanvraag weigeren of een bestaande vergunning intrekken als er sprake is van een ernstig gevaar dat volgt uit strafbare feiten of voor het benutten van crimineel verkregen voordeel.
De Wet Bibob wordt ook toegepast bij overheidsopdrachten, bijvoorbeeld in de bouw-, milieu- en ICT-sector. Voordat een opdracht wordt gegund, kan een Bibob-toets plaatsvinden. Dit geldt ook bij vastgoedtransacties waarbij de overheid betrokken is.
Bibob-onderzoek
In de praktijk komt een Bibob-onderzoek vooral voor in sectoren waar een verhoogd risico bestaat op misbruik, zoals recreatie en amusement, bouw en vastgoed, vervoer en transport, milieu en omgeving.
De Wet Bibob is van toepassing op de volgende verschillende typen overheidsbeslissingen zoals beschikkingen (o.a. vergunningen, ontheffingen, toekenningen, goedkeuringen, registraties, aanwijzingen en erkenningen), subsidies, overheidsopdrachten en vastgoedtransacties.
De aanleiding is dus niet persoonlijk, maar hangt samen met het type aanvraag of de sector waarin u actief bent.
Hoe werkt een Bibob-onderzoek?
Een Bibob-onderzoek begint vrijwel altijd met een uitgebreide vragenlijst. Daarin wordt gevraagd naar uw achtergrond, uw onderneming en de manier waarop uw activiteiten worden gefinancierd. De overheid beoordeelt vervolgens:
- wie er achter de onderneming zit;
- waar het geld vandaan komt;
- of er relevante strafrechtelijke of financiële risico’s zijn.
Als er twijfels bestaan, kan de gemeente advies vragen aan het Landelijk Bureau Bibob (LBB). Dit bureau heeft toegang tot meer informatiebronnen en brengt een zwaarwegend advies uit. Op basis van het onderzoek neemt de overheid een besluit. Dat kan positief zijn, maar ook leiden tot aanvullende voorwaarden of zelfs een weigering van de vergunning.
Benodigdheden bij het onderzoek
Een Bibob-onderzoek vraagt om uitgebreide informatie. Denk aan gegevens over uw identiteit, uw bedrijf en de financiering van uw activiteiten. Ook informatie over zakelijke partners, aandeelhouders en geldstromen speelt een belangrijke rol. Hoe complexer de structuur, hoe uitgebreider het onderzoek doorgaans zal zijn. Het is essentieel om deze gegevens zorgvuldig en volledig aan te leveren. Onjuistheden of onduidelijkheden kunnen leiden tot vertraging of een negatieve beoordeling.
De Bibob-toets
De Bibob-toets draait om de vraag of er sprake is van een “ernstig gevaar” dat een vergunning wordt gebruikt voor strafbare feiten. Dit criterium staat centraal in de wet. De beoordeling is niet zwart-wit. Hierbij kan ook indirecte betrokkenheid, zoals zakenpartners of financiers, een rol spelen. Hoewel u zelf geen criminele achtergrond heeft kan hierdoor een aanvraag worden afgewezen.
Bij een Bibob-toets kunnen de volgende stappen aan de orde zijn:
- Start Bibob en invullen formulier
De Wet Bibob is een preventief instrument dat moet voorkomen dat de overheid onbewust criminele activiteiten faciliteert en financiert. Let op: juist bij het invullen van het Bibob-formulier gaat het vaak mis.
- Eigen onderzoek door het bestuursorgaan
Er zal een analyse plaatsvinden door het bestuursorgaan en die beoordeelt de door u aangeleverde informatie. Het bestuursorgaan zal gegevens bij het Landelijk Bureau Bibob (LBB), de politie, het RIEC (Regionaal Informatie en Expertise Centrum), of de Belastingdienst opvragen. Er wordt gekeken naar de A-grond (afkomstig uit strafbaar feit) en er wordt gekeken naar de B-grond (bevorderen strafbaar feit).
- Adviesaanvraag bij Landelijk Bureau Bibob (LBB)
Wanneer het bestuursorgaan zelf onvoldoende uitsluitsel krijgt, of als de risico’s hoog lijken, vragen zij een advies aan bij het LBB (onderdeel van Justis). Het LBB heeft acht weken de tijd om het advies uit te brengen, en deze termijn kan eenmalig worden verlengd met vier weken.
- Beoordeling van het advies en voornemen
Het LBB adviseert of er sprake is van; geen gevaar, een mindere mate van gevaar of een ernstige mate van gevaar. Het bestuursorgaan neemt het advies mee in de beslissing. Als het advies negatief is, krijgt de aanvrager een voornemen tot weigering of intrekking van de vergunning.
- Besluitvorming
Met het verstrekken van het voornemen krijgt u de gelegenheid om uw zienswijze in te dienen. Na het betrekken van de zienswijze neemt het bestuursorgaan een besluit. Tegen dit besluit staat de normale bestuursrechtelijke procedure open (bezwaar en (hoger) beroep)
Als er een Bibob advies is ontvangen, kan er dus nog géén bezwaar worden ingediend. AMBT Advocaten kan een bezwaar indienen op het moment dat de – gevraagde – vergunning is geweigerd, ingetrokken of slechts onder voorwaarden wordt verleend. Op grond van de Wet Bibob kan bij dat bezwaar tevens het verleende advies aan de orde worden gesteld.
Het is echter belangrijk dat bij de eerste stap alle informatie volledig en correct wordt aangeleverd. Onvolledige gegevens kunnen al snel leiden tot extra onderzoek of een negatieve conclusie. Benader dan ook één van onze specialisten om dit te voorkomen.
Advocaat bij Bibob-zaken
Een Bibob-procedure kan grote gevolgen hebben. Als uw beschikking, subsidie, overheidsopdracht of vastgoedtransactie onderwerp is van een Bibob-onderzoek dan mogen er geen fouten insluipen. Een advocaat gespecialiseerd in de wet Bibob zal u adviseren over:
- Het invullen van de vragenlijst;
- het inschatten van risico’s;
- het indienen van een zienswijze;
- het voeren van bezwaar en (hoger) beroep op grond van de Awb.
U doet er bijzonder verstandig aan om in een zo vroeg mogelijk stadium advies in te winnen bij een specialist op het gebied van Bibob. Ons team adviseert zowel particulieren, instellingen, als ondernemingen die met de Bibob worden geconfronteerd. Samen zullen wij met u alle stappen doorlopen, waarbij de eerste stap meteen de belangrijkste is. Mocht er voor u onverhoopt een negatief advies uitkomen dan zal AMBT advocaten een zienswijze indienen tegen het voorgenomen besluit van het bestuursorgaan om zo het verloop van de zaak al in een vroeg stadium te beïnvloeden. Vervolgens kan er bezwaar, beroep en hoger beroep worden ingediend.
Juist omdat het kader van de Bibob complex is, kan juridische ondersteuning het verschil maken.
Neem contact op
Heeft u te maken met een Bibob-onderzoek of twijfelt u of uw aanvraag door de Bibob komt? Neem contact op om juridisch advies in te winnen. Eén van onze advocaten kan uw situatie beoordelen en u helpen om fouten en/of vertraging te voorkomen. Door vroegtijdig te schakelen met één van onze specialisten, vergroot u de kans op een positieve uitkomst en voorkomt u dat een negatieve Bibob-beoordeling uw plannen in de weg staat.
Conclusie
De Wet Bibob is een krachtig instrument waarmee de overheid integriteit bewaakt. Voor aanvragers betekent dit dat zij transparant moeten zijn over hun achtergrond en financiering. Een goede voorbereiding, juridische ondersteuning en inzicht in het proces zijn essentieel. Als u twijfelt of risico’s ziet, is het verstandig om tijdig juridisch advies in te winnen. Daarmee voorkomt u verrassingen en vergroot u de kans op een succesvolle aanvraag.
Veelgestelde vragen over Bibob
Hoe lang duurt een Bibob-onderzoek?
De duur van een Bibob-onderzoek verschilt per situatie. Een eenvoudige toets kan binnen enkele weken worden afgerond. Zodra het Landelijk Bureau Bibob wordt ingeschakeld, loopt de doorlooptijd meestal op tot enkele maanden. De wettelijke beslistermijn voor een vergunning kan in dat geval worden opgeschort. Dat betekent dat u langer moet wachten op een definitief besluit.
Wat kost een Bibob-onderzoek?
In de Gemeentewet staat dat leges alleen geheven mogen worden bij een door de gemeente verstrekte dienst. Van zo’n dienst is sprake als deze in overheersende mate het individuele belang van de burger dient. Wanneer het algemeen belang op de voorgrond staat, dan is dat geen dienst. Bij een Bibob-onderzoek staat de publieke taakuitoefening van de gemeente voorop, waaronder de leefbaarheid en veiligheid van de stad en de handhaving van de rechtsorde. In zo’n geval moet heffing van leges dus achterwege blijven.
Hoe ver kijkt Bibob terug?
Bij een Bibob-onderzoek wordt gekeken naar het verleden, maar er is geen vaste termijn. In de praktijk ligt de focus vaak op een periode van vijf tot tien jaren. Als er sprake is van ernstige strafbare feiten of relevante patronen, kan ook verder worden teruggekeken. De overheid beoordeelt dit per geval en kijkt vooral naar wat relevant is voor de huidige aanvraag.
