Staande houden is een bevoegdheid die de politie en andere opsporingsambtenaren, hebben om iemand aan te spreken en om diens persoonlijke gegevens te vragen. De bevoegdheid van de ambtenaar van politie, zoals verwoord in artikel 8a van de Politiewet 1993 mag alleen worden toegepast in het kader van een redelijke taakuitoefening
Wat betekent staande houden?
Staande houden betekent dat de politie en andere opsporingsambtenaren zoals buitengewoon opsporingsambtenaren (BOA’s) iemand aanspreken om zijn of haar identiteit vast te stellen. Het doel is uitsluitend het controleren van persoonsgegevens, zoals naam, adres en geboortedatum. Dit gebeurt meestal door het tonen van een geldig identiteitsbewijs, zoals een paspoort, identiteitskaart of rijbewijs.
Artikel 52 Sv
De regels rondom staande houden zijn vastgelegd in het Wetboek van Strafvordering (Sv), en specifiek in artikel 52 Sv, dat luidt:
“Iedere opsporingsambtenaar is bevoegd de identiteit van de verdachte vast te stellen op de wijze, bedoeld in artikel 27a, eerste lid, eerste volzin, en hem daartoe staande te houden.”
Wat moet iemand kunnen laten zien bij een staandehouding?
Bij een staandehouding is men verplicht om een identiteitsbewijs te tonen wanneer de politie of een opsporingsambtenaar hierom vraagt. Dit kan een paspoort, identiteitskaart of rijbewijs zijn. Het niet kunnen tonen van een geldig identiteitsbewijs kan leiden tot een boete. Daarnaast kan de politie bij een staandehouding in een voertuig vragen om documenten zoals rijbewijs, kentekenbewijs en verzekeringspapieren.
Mag de politie iemand zomaar staande houden?
Nee, want in artikel 8a van de Politiewet 1993 staat dat:
“Een ambtenaar van politie aangesteld voor de uitvoering van de politietaak, is bevoegd tot het vorderen van inzage van een identiteitsbewijs als bedoeld in artikel 1 van de Wet op de identificatieplicht van personen, voor zover dat redelijkerwijs noodzakelijk is voor de uitoefening van de politietaak.”
De vraag die dan centraal staat is wanneer het redelijkerwijs noodzakelijk is. Er zijn verschillende voorbeelden denkbaar zoals een persoon die op een industrieterrein rondloopt middenin de nacht, of een geweldsincident bij het uitgaan en het is relevant voor het onderzoek om de identiteit van (mogelijke) getuigen vast te stellen, in het geval van rellen of (dreigende) escalatie van geweld (denk aan hooligans of demonstranten), verkeersovertredingen en dergelijke. In het kort komt het erop neer dat er wel iets aan de hand moet zijn. Vraag daarom altijd naar de reden van de staandehouding.
Mag de politie iemand staande houden in een auto?
Ja, de politie mag de bestuurder in principe altijd staande houden in een auto. Ze hebben het recht om de bestuurder te laten stoppen en om het rijbewijs, kentekenbewijs en identiteitsbewijs te vragen.
Het verschil tussen staande houden en aanhouden
Het verschil tussen staande houden en aanhouden zit in de mate van dwang en de gevolgen voor uw vrijheid. Bij staande houden controleert de politie uitsluitend uw identiteit. U wordt aangesproken en gevraagd om een geldig identiteitsbewijs te tonen. Zodra uw identiteit is vastgesteld, bent u in principe vrij om te gaan.
Bij aanhouden is sprake van een zwaardere maatregel: u wordt dan daadwerkelijk van uw vrijheid beroofd en meegenomen naar het politiebureau voor verhoor of verder onderzoek. Voor een aanhouding gelden strengere wettelijke voorwaarden dan voor een staandehouding, omdat uw recht op vrijheid hierbij direct wordt beperkt.
De duur van een staandehouding
Hoe lang iemand staande mag worden gehouden,is beperkt tot de tijd die nodig is om de identiteit van de persoon vast te stellen. In de praktijk betekent dit dat de staandehouding meestal niet lang duurt en dat de persoon na het tonen van het identiteitsbewijs weer vrij is om te gaan. Wanneer de politie de identiteit niet kan vaststellen, kan er besloten worden om de persoon over te brengen naar het politiebureau voor verder onderzoek. Daarbij gaat het enkel om het vaststellen van de identiteit.
Uw rechten
Wanneer u wordt staande gehouden, heeft u het recht om te weten waarom uw identiteit wordt gecontroleerd. U mag dus vragen naar de reden van de staandehouding. Daarnaast mag de controle niet langer duren dan noodzakelijk is om uw identiteit vast te stellen. U bent verplicht een geldig identiteitsbewijs te tonen als daar rechtmatig om wordt gevraagd op grond van de Wet op de identificatieplicht.
Het is belangrijk om te weten dat staande houden iets anders is dan aanhouden. Bij een staandehouding wordt alleen uw identiteit gecontroleerd en bent u daarna in principe vrij om te gaan. Bij een aanhouding wordt u daadwerkelijk van uw vrijheid beroofd en meegenomen naar het politiebureau. In dat geval heeft u aanvullende rechten, zoals het recht op een advocaat en het recht om te zwijgen.
De rol van een advocaat bij een staandehouding
In veel gevallen blijft het bij een korte controle. Toch kan een staandehouding het begin zijn van een strafrechtelijk onderzoek. Bijvoorbeeld wanneer er tijdens de controle een verdenking ontstaat van een strafbaar feit.
Vraag altijd naar de grondslag van de staandehouding. Op basis van welke bevoegdheid treden de opsporingsambtenaren op. Vraag of er een verdenking tegen u ligt. Geef in ieder geval zelf geen toestemming voor het doorzoeken van uw auto, fietstas, kleding en vraag om dit te verbaliseren. Reageer verder niet inhoudelijk op een mogelijke verdenking (en daarop gerichte vragen van opsporingsambtenaren). Wanneer een staandehouding onrechtmatig blijkt, kan dit gevolgen hebben voor de bruikbaarheid van het bewijs in een strafprocedure. Tijdig juridisch advies kan daarom van groot belang zijn.
Onze advocaten zijn bereid om u ook pro deo bij te staan, mits u daarvoor in aanmerking komt gelet op de wettelijk vastgestelde inkomensgrenzen. U hoeft dan uitsluitend een kleine eigen bijdrage te betalen. Wanneer u als minderjarige wordt verdacht van een misdrijf dan geldt het jeugdstrafrecht, en dan heeft u ten allen tijde recht op gratis rechtsbijstand.
Heeft u vragen over een staandehouding of bent u daarna aangehouden? Neem dan contact op voor juridisch advies. Wij beoordelen uw situatie en bespreken direct uw mogelijkheden.
Conclusie
Staande houden is een wettelijke bevoegdheid van de politie en opsporingsambtenaren om de identiteit van een persoon vast te stellen wanneer het redelijkerwijs noodzakelijk is. Het mag alleen gebeuren als er een redelijke grond voor is, en de staandehouding moet zo kort mogelijk duren. Zowel de politie als handhavers mogen deze bevoegdheid gebruiken, en tijdens de staandehouding ben je verplicht om het identiteitsbewijs te tonen. Deze bevoegdheid is geregeld in artikel 52 van het Wetboek van Strafvordering.
Veelgestelde vragen over staande houden
1. Mag handhaving iemand staande houden?
Ja, handhavers, zoals buitengewoon opsporingsambtenaren (BOA’s), hebben onder bepaalde omstandigheden ook de bevoegdheid om iemand staande te houden. Dit mogen ze doen wanneer zij een overtreding constateren waarvoor zij bevoegd zijn, zoals het overtreden van gemeentelijke verordeningen, parkeerovertredingen of milieudelicten.
2. Ben ik verplicht mijn identiteitsbewijs te tonen?
Ja. Op grond van de Wet op de identificatieplicht bent u verplicht een geldig identiteitsbewijs te tonen wanneer een bevoegde ambtenaar daar rechtmatig om vraagt. Doet u dat niet, dan riskeert u een boete. De bevoegdheid van de ambtenaar van politie mag alleen worden toegepast in het kader van een redelijke taakuitoefening.
3. Mag ik weigeren mee te werken aan een staandehouding?
U bent verplicht uw identiteit vast te stellen wanneer daar een wettelijke grond voor bestaat. Weigeren kan leiden tot een boete of verdere maatregelen. U mag wel vragen naar de reden van de controle en dan kunt u ook controleren of het uitoefenen van de bevoegdheid past binnen een redelijke taakuitoefening.
