Een pro deo advocaat speelt een belangrijke rol binnen het Nederlandse rechtssysteem. Niet iedereen heeft immers de financiële middelen om een advocaat te betalen, terwijl juridische bijstand soms noodzakelijk is. Om de toegang tot het recht te waarborgen, bestaat er in Nederland een regeling waarbij de overheid een groot deel van de kosten voor rechtsbijstand vergoedt. In dit artikel leest u wat een pro deo advocaat is, wanneer u er recht op heeft en hoe deze regeling werkt.
Wat is een pro deo advocaat?
Een pro deo advocaat is een advocaat die juridische bijstand verleent aan mensen met een laag inkomen of weinig vermogen, waarbij een groot deel van de kosten door de overheid wordt vergoed. Een pro deo advocaat wordt ook wel een advocaat van onvermogen of een gesubsidieerde advocaat genoemd. Deze termen verwijzen naar hetzelfde concept: een advocaat die door de overheid wordt betaald voor mensen die zich geen dure juridische bijstand kunnen veroorloven.
Dit systeem is in Nederland geregeld onder de Wet op de Rechtsbijstand. De term “pro deo” betekent “voor God” en verwijst naar het verlenen van diensten zonder financiële tegenprestatie, hoewel cliënten wel (vaak) een eigen bijdrage moeten betalen. In dit artikel beantwoorden we vragen over de kosten van een pro deo advocaat, de inkomens- en vermogensgrenzen, en hoe een rechtzoekende zo’n advocaat kunt aanvragen.
Wanneer heeft men recht op een pro deo advocaat?
Een rechtzoekende heeft recht op een pro deo advocaat als het inkomen en vermogen onder bepaalde grenzen liggen. Deze regeling is bedoeld om mensen met een laag inkomen toegang te geven tot juridische bijstand, als de rechtzoekende zelf geen advocaat kan betalen.
De vraag of een rechtzoekende in aanmerking komt, hangt af van de financiële situatie, en de aard van de zaak. U kunt daarover ons kantoor bellen en/of het Juridisch Loket. In het kader van vraagstukken die zien op een groot maatschappelijk belang worden er soms geheel kosteloos procedures gevoerd door een pro bono advocaat. Soms ook weleens een pro deo advocaat genoemd maar dergelijke zaken zijn in Nederland uitzonderlijk omdat daar het systeem van gesubsidieerde rechtsbijstand bestaat.
Kosten
Hoewel een groot deel van de kosten voor een pro deo advocaat door de overheid wordt betaald, moet de cliënt wel een eigen bijdrage betalen. De hoogte van deze eigen bijdrage hangt af van het inkomen en het vermogen van de cliënt. De eigen bijdrage hangt ook weer af van het rechtsgebied. U vindt een mooi overzicht van de bijdragen op de website van de Raad voor Rechtsbijstand. In sommige gevallen, zoals bij slachtofferzaken, en de toeslagenzaken, wordt de eigen bijdrage op nihil gesteld.
Wat is de inkomensgrens en het eigen vermogen?
Om in aanmerking te komen voor een pro deo advocaat, geldt er een grens aan het eigen vermogen. In 2024 mag het eigen vermogen niet meer bedragen dan € 36.952. Als het vermogen hoger is, kan er geen aanspraak worden gemaakt op een gesubsidieerde advocaat, omdat wordt aangenomen dat de advocaat door de rechtzoekende betaald kan worden.
De inkomensgrens voor een pro deo advocaat is afhankelijk van het huishouden. In 2024 (het peiljaar) ligt de minimale grens voor alleenstaanden op € 25.200,- bruto per jaar en voor gehuwden of samenwonenden op € 35.000,- gezamenlijk. Als het inkomen hoger is dan de gemaximaliseerde bedragen, komt de rechtzoekende niet in aanmerking voor gesubsidieerde rechtsbijstand en zullen de kosten voor een advocaat uit eigen zak moeten worden betaald.
Om in aanmerking te komen voor een pro deo advocaat gelden inkomensgrenzen. Deze zijn afhankelijk van uw huishouden en inkomen:
Inkomensgrenzen (indicatie voor reguliere toevoeging 2026)
| Alleenstaand Fiscaal jaarinkomen | Eigen bijdrage | Fiscaal jaarinkomen met partner |
| t/m € 25.200 | € 257 | t/m € 35.000 |
| € 25.201 – € 25.900 | € 475 | € 35.001 – € 36.200 |
| € 25.901 – € 27.500 | € 678 | € 36.201 – € 37.900 |
| € 27.501 – € 29.800 | € 882 | € 37.901 – € 42.400 |
| € 29.801 – € 35.400 | € 1.084 | € 42.401 – € 50.000 |
| Boven de € 35.400 | Geen toevoeging | Boven de € 50.000 |
Let op: de exacte inkomensgrenzen worden vastgesteld door de Raad voor Rechtsbijstand en kunnen per situatie verschillen.
Kan een pro deo advocaat iets in rekening brengen?
Ja, een pro deo advocaat kan een eigen bijdrage in rekening brengen die moet worden betaald. Dit is een vast bedrag dat afhankelijk is van de financiële situatie. Verder worden de meeste kosten vergoed door de Raad voor Rechtsbijstand. Als de zaak ingewikkelder wordt of extra kosten met zich meebrengt, dan kan het zijn dat de advocaat daar afzonderlijk toestemming voor vraagt aan de Raad. Dan worden er zogeheten “extra uren” aangevraagd.
Pro deo advocaat aanvragen
Om een pro deo advocaat aan te vragen, kan er rechtstreeks contact worden opgenomen met een advocaat die is aangesloten bij de Raad voor Rechtsbijstand. Deze advocaat zal een aanvraag indienen op basis van de door cliënt verstrekte persoonsgegevens. Wilt u weten of u in aanmerking komt voor een toevoeging ofwel een advocaat van onvermogen? U kunt het formulier op onze website invullen en dan kunnen wij in één oogopslag zien of u voor een toevoeging in aanmerking komt. De aanvraag verloopt meestal als volgt:
- U neemt contact op met een advocaat die is aangesloten bij de Raad voor Rechtsbijstand
- U levert persoonsinformatie aan zodat de advocaat met de door u verstrekte informatie een aanvraag kan indienen bij de Raad voor Rechtsbijstand.
- De advocaat dient de aanvraag in bij de Raad voor Rechtsbijstand en u en de advocaat ontvangen informatie of u voor gefinancierde rechtsbijstand in aanmerking komt.
De rol van een advocaat bij gefinancierde rechtsbijstand
Een advocaat die werkt op basis van gefinancierde rechtsbijstand kan u op verschillende manieren ondersteunen. Ten eerste geeft de advocaat juridisch advies dat is afgestemd op uw persoonlijke situatie, zodat u weet waar u aan toe bent en welke stappen u kunt nemen. Daarnaast begeleidt de advocaat u gedurende het gehele juridische traject, bijvoorbeeld bij het starten of voeren van een procedure.
Tot slot verzorgt de advocaat de communicatie met de wederpartij, zoals het opstellen van brieven en het voeren van onderhandelingen. Indien nodig vertegenwoordigt de advocaat u in de rechtbank en behartigt hij of zij uw belangen tijdens de zitting. Tot slot helpt een pro deo advocaat u bij het inschatten van uw kansen en risico’s, zodat u een weloverwogen beslissing kunt nemen over het vervolg van uw zaak.
Conclusie
Een pro deo advocaat biedt juridische bijstand aan mensen met een laag inkomen of weinig vermogen. De overheid vergoedt een groot deel van de kosten, maar er geldt wel een inkomens- en vermogensgrens. Als de rechtzoekende in aanmerking komt, moet er meestal een eigen bijdrage worden betaald, welke kan variëren afhankelijk van de financiële situatie. De aanvraag verloopt via een gespecialiseerde advocaat die aangesloten is bij de Raad voor Rechtsbijstand zoals de advocaten bij AMBT Advocaten.
Veelgestelde vragen
1. Wat is het verschil tussen pro deo en gefinancierde rechtsbijstand?
In het spraakgebruik wordt meestal hetzelfde bedoeld maar een pro deo advocaat betekent dat er in het geheel geen kosten in rekening worden gebracht. De procedure wordt “gratis” gevoerd. Terwijl bij gefinancierde rechtsbijstand de procedure niet gratis wordt gevoerd want de advocaat wordt betaald door de staat en wanneer er sprake is van een eigen bijdrage voor een klein gedeelte door zijn of haar cliënt. In Nederland is “gefinancierde rechtsbijstand” de officiële juridische term uit de Wet op de rechtsbijstand, terwijl “pro deo” de benaming is die in de praktijk vaak wordt gebruikt.
2. Moet ik altijd een eigen bijdrage betalen?
In de meeste gevallen betaalt u een eigen bijdrage, waarvan de hoogte afhankelijk is van uw inkomen en vermogen. Alleen in bijzondere situaties, bijvoorbeeld bij faillissement of WSNP of specifieke procedures, wordt deze bijdrage op nihil worden gesteld.
3. Kan ik zelf een pro deo advocaat kiezen?
Ja, u bent in principe vrij om zelf een advocaat te kiezen. Wel is het belangrijk dat de advocaat is aangesloten bij de Raad voor Rechtsbijstand, omdat alleen dan gefinancierde rechtsbijstand kan worden verleend.
4. Hoe lang duurt de aanvraag?
De duur van de aanvraag kan variëren per zaak en situatie. In de meeste gevallen ontvangt u binnen enkele weken bericht van de Raad voor Rechtsbijstand, maar bij kantoren die zijn aangesloten bij de High Trust afdeling van de Raad voor Rechtsbijstand kan dit proces sneller verlopen.
